Lỗi thường gặp với Incoterms 2020: FOB và FCA, EXW, DDP, bảo hiểm CIF

Dùng FOB, CFR hoặc CIF cho hàng container

FAS, FOB, CFR và CIF là bốn điều kiện của Incoterms 2020 chỉ dành cho vận tải đường biển và đường thủy nội địa. Theo FOB, CFR và CIF, người bán giao hàng, và rủi ro chuyển giao, khi hàng đã ở trên tàu tại cảng bốc hàng. Container thường được giao cho người chuyên chở tại terminal hoặc depot trước khi được bốc lên tàu, nên theo FOB, người bán vẫn chịu rủi ro trong lúc container nằm ở một bãi mà họ không kiểm soát. Phần giới thiệu của ICC khuyên người bán hàng container giao cho người chuyên chở trước khi bốc lên tàu nên bán theo FCA thay vì FOB; các điều kiện dùng cho mọi phương thức vận tải tương ứng với CFR và CIF là CPT và CIP.

Các điều kiện này cũng không phù hợp với vận tải hàng không, đường bộ hay đường sắt, hoặc với một địa điểm trong đất liền như "FOB factory". Export Development Canada (Cơ quan Phát triển Xuất khẩu Canada) cho rằng dùng FOB cho điểm giao hàng trong đất liền là lỗi phổ biến nhất.

Người bán thường giữ FOB vì thư tín dụng yêu cầu vận đơn đã xếp hàng lên tàu, thứ mà người bán theo FCA thông thường không nhận được. Incoterms 2020 đã bổ sung một tùy chọn tại FCA A6/B6: nếu các bên thỏa thuận, người mua phải chỉ thị cho người chuyên chở của mình cấp cho người bán, sau khi bốc hàng, một chứng từ vận tải có ghi chú đã xếp hàng lên tàu, rồi người bán xuất trình chứng từ đó cho người mua, chẳng hạn qua ngân hàng. Tuy vậy, người bán vẫn không có nghĩa vụ gì với người mua về các điều khoản của hợp đồng vận chuyển, và người chuyên chở không phải là một bên của hợp đồng mua bán, vì vậy hãy xác nhận với forwarder của người mua trước khi giao hàng rằng họ sẽ cấp chứng từ này.

EXW và DDP: hai điều kiện người bán dùng sai nhiều nhất

EXW là nghĩa vụ tối thiểu của người bán: chỉ đặt hàng hóa dưới quyền định đoạt của người mua, chưa bốc lên phương tiện. Việc bốc hàng lên xe của người mua do người mua chịu rủi ro và chi phí, và người mua phải tự làm thủ tục thông quan xuất khẩu, người bán chỉ hỗ trợ. Trên thực tế, người bán thường vẫn bốc hàng lên xe và khai báo xuất khẩu, nên thiệt hại trong lúc bốc hàng có thể gây tranh chấp, và người mua có thể không thể làm thủ tục xuất khẩu: chẳng hạn, báo cáo năm 2025 của ICC về các rào cản quốc gia lưu ý rằng ở EU, người mua EXW muốn xuất khẩu hàng hóa về nguyên tắc phải được thành lập tại đó. Nếu bạn bốc hàng hoặc làm thủ tục xuất khẩu, hãy bán theo FCA tại cơ sở của bạn; khi đó việc giao hàng diễn ra khi hàng đã được bốc lên phương tiện của người mua.

DDP là nghĩa vụ tối đa: người bán giao hàng tại nơi đến, thông quan nhập khẩu và trả mọi loại thuế, phí tại đó, nên cũng chịu rủi ro khi thuế quan tăng. Điều này đòi hỏi người bán, hoặc một bên do họ chỉ định, đóng vai trò người nhập khẩu tại nước của người mua, mà một số nước hạn chế điều này. ICC nêu Brazil, nơi người bán nước ngoài không được tự lo thông quan nhập khẩu, và lưu ý rằng ở EU, về nguyên tắc người không cư trú không được xử lý thông quan nhập khẩu, nên người bán ngoài EU cần một đại diện được thành lập tại EU. ICC khuyên những người bán không đáp ứng được các nghĩa vụ này nên dùng DAP hoặc DPU.

VAT hoặc GST khi nhập khẩu là khoản chi phí ẩn. Ở EU, người bán ngoài EU có nghĩa vụ nộp VAT nhập khẩu được coi là thực hiện giao dịch bán tiếp theo tại nước nhập khẩu (Chỉ thị VAT của EU (VAT Directive), Điều 32 và 201), nên thường phải đăng ký VAT tại đó. Ở Anh, đối tượng chịu thuế không có cơ sở thành lập tại Anh (non-established taxable person) không có ngưỡng đăng ký và phải đăng ký VAT ngay khi thực hiện bất kỳ giao dịch chịu thuế nào tại Anh, dù giá trị bao nhiêu (VAT Notice 700/1). Có thể sửa DDP để loại trừ VAT, nhưng ICC cảnh báo rằng việc thay đổi một điều kiện tiềm ẩn rủi ro; dùng DAP thường gọn hơn.

Địa điểm chỉ định mơ hồ và thiếu "Incoterms 2020"

Địa điểm chỉ định quan trọng không kém điều kiện. "FOB China" hay "CIF Europe" để ngỏ cảng nào, nên các bên, thẩm phán hay trọng tài không thể biết việc giao hàng diễn ra ở đâu và ai trả chi phí nào. ICC yêu cầu địa điểm càng cụ thể về mặt địa lý càng tốt, chẳng hạn "CIF Shanghai Incoterms 2020" hoặc địa chỉ đầy đủ có tên đường theo DAP.

Theo FCA, DAP, DPU và DDP, hãy ghi địa chỉ, terminal hoặc kho chính xác; theo FAS và FOB, ghi cảng bốc hàng; theo CFR, CIF, CPT và CIP, ghi nơi đến. Với nhóm C, rủi ro chuyển giao tại nước gửi hàng trong khi địa điểm chỉ định lại ở nơi đến, vì vậy cũng hãy thỏa thuận trong hợp đồng cảng hoặc địa điểm bốc hàng.

Cũng hãy ghi phiên bản. Incoterms 2020 được áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2020 và vẫn là phiên bản hiện hành; không có "Incoterms 2025" hay "Incoterms 2026", và tính đến tháng 10 năm 2026 chúng tôi không thấy thông báo chính thức nào của ICC về phiên bản kế tiếp. Các phiên bản cũ như Incoterms 2010 vẫn có thể dùng nếu hợp đồng ghi rõ, nên một điều kiện "CIF" không ghi phiên bản có thể bị hiểu theo những bộ quy tắc khác nhau: bảo hiểm theo CIP, vận đơn đã xếp hàng lên tàu theo FCA và DPU (trước đây là DAT) đều đã thay đổi vào năm 2020.

Bảo hiểm, dỡ hàng và phí tại nơi đến

Chỉ CIF và CIP bắt buộc người bán mua bảo hiểm, và mức tối thiểu khác nhau. CIF yêu cầu tối thiểu Institute Cargo Clauses (C), là phạm vi bảo hiểm hạn chế, còn CIP nay yêu cầu Institute Cargo Clauses (A), tức bảo hiểm mọi rủi ro. Mức bảo hiểm tối thiểu là giá hợp đồng cộng 10% (110%) bằng đồng tiền của hợp đồng, và các bên có thể thỏa thuận mức khác. Thư tín dụng cũng yêu cầu tối thiểu 110% giá trị CIF hoặc CIP trừ khi ghi khác (UCP 600 Art. 28). Một số nước không cho phép bảo hiểm vận chuyển nước ngoài cho hàng nhập khẩu: chẳng hạn báo cáo năm 2025 của ICC liệt kê Brazil và Nigeria, nên cần kiểm tra trước khi bán CIF hoặc CIP sang các nước này.

DPU là điều kiện duy nhất mà người bán dỡ hàng tại nơi đến. Theo DAP và DDP, người bán giao hàng trên phương tiện vận chuyển đã đến, sẵn sàng để dỡ, và người mua dỡ hàng với rủi ro của mình; theo DPU, người bán phải bảo đảm thực sự có thể dỡ hàng tại địa điểm chỉ định. Dùng DPU cho địa điểm không có bến bốc dỡ hay xe nâng, hoặc dùng DAP trong khi tài xế của người bán vẫn dỡ hàng, sẽ khiến việc chuyển rủi ro không rõ ràng.

Phí xếp dỡ tại cảng đến (THC) thường gây tranh chấp theo các điều kiện nhóm C và nhóm D. Incoterms 2020 liệt kê chi phí của từng bên tại các điều khoản A9/B9: người bán chỉ trả phí dỡ hàng tại nơi đến nếu theo hợp đồng vận chuyển của mình, khoản đó thuộc trách nhiệm của họ, còn lại do người mua trả. Hãng tàu và terminal thường tính THC tại cảng đến cho người nhận hàng, vì vậy hãy nêu trong báo giá và hợp đồng ai trả THC tại nơi đi và nơi đến, và ai trả phí demurrage và detention nếu người mua thông quan hoặc lấy hàng trễ; các khoản này phát sinh từ hợp đồng vận chuyển, không phải từ hợp đồng mua bán.

Những gì Incoterms không quyết định, và các điều kiện "FOB" của Mỹ

Incoterms phân chia việc giao hàng, rủi ro, chi phí và các công việc thông quan giữa người bán và người mua. Đây không phải là hợp đồng mua bán và không điều chỉnh giá hay điều kiện thanh toán, đặc tính kỹ thuật của hàng hóa, biện pháp khắc phục khi vi phạm, lệnh trừng phạt hay thuế quan, bất khả kháng, giải quyết tranh chấp hay luật điều chỉnh. ICC nhấn mạnh rằng, có lẽ quan trọng nhất, Incoterms không điều chỉnh việc chuyển giao tài sản hay quyền sở hữu (title). Hãy ghi điều kiện thanh toán, việc bảo lưu quyền sở hữu và luật điều chỉnh vào hợp đồng, và đừng cho rằng người mua đã sở hữu hàng hóa chỉ vì rủi ro đã chuyển giao.

Tại Mỹ, "FOB shipping point" và "FOB destination" xuất phát từ Bộ luật Thương mại Thống nhất (Uniform Commercial Code, UCC § 2-319), không phải từ Incoterms. Điều kiện FOB của UCC có thể chỉ định bất kỳ địa điểm và bất kỳ người chuyên chở nào, chẳng hạn xe tải tại nhà máy, và theo UCC § 2-401, trừ khi có thỏa thuận khác, quyền sở hữu chuyển giao khi người bán hoàn tất việc giao hàng thực tế. FOB của Incoterms nghĩa là hàng đã ở trên tàu tại cảng bốc hàng chỉ định. Trong hợp đồng xuất khẩu, hãy ghi đầy đủ theo dạng Incoterms, chẳng hạn "FOB Long Beach Incoterms 2020" hoặc "FCA [your warehouse address] Incoterms 2020", thay vì "FOB origin" hay "FOB destination".

Làm cho hóa đơn, vận đơn, thư tín dụng và trị giá hải quan khớp nhau

Ngân hàng kiểm tra chứng từ đối chiếu với thư tín dụng và đối chiếu giữa các chứng từ với nhau, và dữ liệu không được mâu thuẫn (UCP 600 Art. 14(d)). Nếu thư tín dụng nêu một điều kiện thương mại, ngân hàng kỳ vọng hóa đơn thể hiện điều kiện đó, cùng nguồn như "Incoterms 2020" khi thư tín dụng có nêu. Phần ghi cước trên vận đơn cũng không được mâu thuẫn: giao dịch CIF hoặc CFR thường đi với vận đơn ghi "freight prepaid" (cước trả trước), còn giao dịch FOB hoặc FCA đi với vận đơn ghi "freight collect" (cước trả sau). Hóa đơn CIF kèm vận đơn "freight collect" dễ bị từ chối chứng từ.

Điều kiện thương mại cũng ảnh hưởng đến trị giá hải quan. Hiệp định Trị giá Hải quan của WTO cho phép mỗi nước quyết định có tính hay không chi phí vận tải, bốc xếp và bảo hiểm đến địa điểm nhập khẩu. EU tính vận tải và bảo hiểm đến địa điểm hàng vào EU và trừ phần vận tải sau khi hàng vào, nên trị giá của EU dựa trên CIF. Mỹ không tính cước vận tải quốc tế và bảo hiểm (19 U.S.C. 1401a), nên trị giá của Mỹ dựa trên FOB. Hãy ghi riêng cước vận chuyển, bảo hiểm và các khoản phí khác trên hóa đơn, để hải quan có thể cộng thêm hoặc trừ đi, thay vì đánh thuế trên toàn bộ giá giao hàng.