Incoterms 2020 Hataları: FOB mu FCA mı, EXW, DDP ve CIF Sigortası

Konteyner kargoda FOB, CFR veya CIF kullanmak

FAS, FOB, CFR ve CIF, yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı için tasarlanmış dört Incoterms 2020 kuralıdır. FOB, CFR ve CIF'te satıcı, mal yükleme limanında gemiye yüklendiğinde teslim etmiş olur ve risk de o anda geçer. Konteyner ise genellikle yüklenmeden önce bir terminalde veya depoda taşıyıcıya teslim edilir; bu yüzden FOB'da konteyner satıcının kontrol edemediği bir sahada beklerken risk hâlâ satıcıdadır. ICC'nin giriş bölümü, yüklemeden önce taşıyıcıya teslim edilen konteynerli mal satan satıcılara FOB yerine FCA ile satmalarını önerir; CFR ve CIF'in her taşıma türünde karşılıkları CPT ve CIP'tir.

Bu kurallar hava, kara veya demiryolu sevkiyatlarına da, "FOB factory" gibi bir iç bölge noktasına da uygun değildir. Export Development Canada, iç bölgedeki bir teslim noktası için FOB kullanmayı en yaygın hata olarak nitelendirir.

Satıcılar çoğu zaman FOB'u korur, çünkü akreditif yükleme kayıtlı (on board) bir konşimento ister ve FCA satıcısı bunu normalde almaz. Incoterms 2020, FCA A6/B6'ya bir seçenek ekledi: taraflar anlaşırsa alıcı, yüklemeden sonra taşıyıcısına satıcıya yükleme kaydı taşıyan bir taşıma belgesi düzenlemesi talimatını vermek zorundadır; satıcı da bunu, örneğin bankalar aracılığıyla alıcıya iletir. Satıcının, taşıma sözleşmesinin şartları konusunda alıcıya karşı yine bir yükümlülüğü yoktur ve taşıyıcı satış sözleşmesinin tarafı değildir; bu yüzden sevkiyattan önce alıcının taşıma acentesinden belgeyi düzenleyeceğini teyit edin.

EXW ve DDP: satıcıların en sık yanlış kullandığı iki kural

EXW, satıcının asgari yükümlülüğüdür: malı yalnızca alıcının emrine hazır eder, yüklemez. Alıcının aracına yükleme alıcının riski ve masrafıyla yapılır ve ihracat gümrük işlemlerini alıcı yürütür; satıcı yalnızca yardım eder. Uygulamada satıcı çoğu zaman yine de kamyonu yükler ve ihracat beyannamesini verir; bu durumda yükleme sırasında oluşan hasar tartışma konusu olabilir, alıcı ise malın ihracat gümrük işlemlerini yapamayabilir: ICC'nin ulusal engellere ilişkin 2025 raporu, örneğin Avrupa Birliği'nde (EU) malı ihraç etmek isteyen bir EXW alıcısının prensip olarak orada yerleşik olması gerektiğini belirtir. Malı siz yüklüyor veya ihracat gümrük işlemlerini siz yapıyorsanız, bunun yerine iş yerinizde FCA ile satın; teslim bu durumda mal alıcının aracına yüklendiğinde gerçekleşir.

DDP azami yükümlülüktür: satıcı varış yerinde teslim eder, malın ithalat gümrük işlemlerini yapar ve orada tüm gümrük vergilerini ve diğer vergileri öder; dolayısıyla tarife artışlarının riskini de üstlenir. Bunun için satıcının veya görevlendirdiği bir tarafın alıcının ülkesinde ithalatçı olarak hareket etmesi gerekir; bazı ülkeler buna sınırlama getirir. ICC, yabancı bir satıcının ithalat gümrük işlemlerini düzenleyemediği Brezilya'yı sayar ve AB'de ithalat gümrük işlemlerinin prensip olarak yerleşik olmayan biri tarafından yapılamayacağını, bu yüzden AB dışındaki satıcıların AB'de yerleşik bir temsilciye ihtiyaç duyduğunu belirtir. ICC, bu yükümlülükleri karşılayamayan satıcılara DAP veya DPU kullanmalarını önerir.

İthalat KDV'si (VAT) veya GST gizli maliyettir. AB'de, ithalat KDV'sinden sorumlu olan AB dışı bir satıcı, sonraki satışını ithalat ülkesinde yapmış sayılır (VAT Directive, Art. 32 ve 201); bu nedenle genellikle orada KDV kaydı yaptırması gerekir. Birleşik Krallık'ta yerleşik olmayan bir vergi mükellefi için kayıt eşiği yoktur ve Birleşik Krallık'ta herhangi bir tutarda vergiye tabi teslim yaptığında KDV kaydı yaptırmak zorundadır (VAT Notice 700/1). DDP'yi KDV hariç olacak şekilde değiştirmek mümkündür, ancak ICC bir kuralı değiştirmenin risk taşıdığı konusunda uyarır; DAP genellikle daha net bir çözümdür.

Belirsiz belirlenen yerler ve eksik "Incoterms 2020"

Belirlenen yer, kural kadar önemlidir. "FOB China" veya "CIF Europe" limanı açık bırakır; bu yüzden taraflar, bir hâkim veya hakem teslimin nerede gerçekleştiğini ve hangi masrafı kimin ödediğini anlayamaz. ICC, yerlerin coğrafi olarak mümkün olduğunca belirli yazılmasını ister; örneğin "CIF Shanghai Incoterms 2020" veya DAP'ta tam bir sokak adresi.

FCA, DAP, DPU ve DDP'de kesin adresi, terminali veya depoyu; FAS ve FOB'da yükleme limanını; CFR, CIF, CPT ve CIP'de varış yerini yazın. C kurallarında risk sevkiyat ülkesinde geçerken belirlenen yer varıştadır; bu yüzden sözleşmede sevkiyat limanını veya yerini de kararlaştırın.

Versiyonu da yazın. Incoterms 2020, 1 Ocak 2020'den beri uygulanmaktadır ve hâlâ güncel versiyondur; "Incoterms 2025" veya "Incoterms 2026" diye bir şey yoktur ve Ekim 2026 itibarıyla ICC'den bir sonraki versiyona dair resmî bir duyuru bulamadık. Incoterms 2010 gibi eski versiyonlar sözleşmede adı geçiyorsa hâlâ kullanılabilir; bu yüzden versiyonsuz bir "CIF" farklı kurallara göre okunabilir: CIP'teki sigorta, FCA'daki yükleme kayıtlı konşimento ve DPU (eski adıyla DAT) 2020'de değişti.

Sigorta, boşaltma ve varış yerindeki masraflar

Satıcıyı sigorta yaptırmakla yükümlü kılan yalnızca CIF ve CIP'tir ve asgari teminat farklıdır. CIF en az Institute Cargo Clauses (C), yani sınırlı bir teminat ister; CIP ise artık Institute Cargo Clauses (A), yani tüm riskler teminatı ister. Teminat, sözleşme para biriminde en az sözleşme bedeli artı %10 (%110) olmalıdır ve taraflar farklı bir düzey kararlaştırabilir. Akreditif de aksini belirtmedikçe CIF veya CIP değerinin en az %110'unu bekler (UCP 600 Art. 28). Bazı ülkeler ithalatta yabancı nakliyat sigortasına izin vermez: ICC'nin 2025 raporu örneğin Brezilya ve Nijerya'yı sayar; bu nedenle oradaki bir CIF veya CIP satışı önceden kontrol edilmelidir.

DPU, satıcının varış yerinde boşalttığı tek kuraldır. DAP ve DDP'de satıcı malı, boşaltmaya hazır şekilde varış aracında teslim eder ve alıcı kendi riskiyle boşaltır; DPU'da satıcı, belirlenen yerde gerçekten boşaltma yapabileceğinden emin olmalıdır. Rampası veya forkliftı olmayan bir sahaya DPU ya da satıcının şoförü zaten boşaltacakken DAP kullanmak, riski belirsiz bırakır.

Varış yerindeki terminal elleçleme ücretleri (THC), C ve D kurallarında sık uyuşmazlık yaratır. Incoterms 2020, her tarafın masraflarını A9/B9 maddelerinde sıralar: satıcı varış yerindeki boşaltma masraflarını yalnızca taşıma sözleşmesi uyarınca kendi hesabına olması hâlinde öder, gerisini alıcı öder. Taşıyıcılar ve terminaller varış THC'sini çoğu zaman konşimentodaki alıcıya (consignee) faturalar; bu yüzden teklifte ve sözleşmede çıkış ve varış THC'sini kimin ödeyeceğini, ayrıca alıcı gümrük işlemlerini veya teslim almayı geciktirirse demurrage ve detention'ı kimin ödeyeceğini belirtin; bu ücretler satış sözleşmesinden değil, taşıma sözleşmesinden doğar.

Incoterms'in belirlemedikleri ve ABD'deki "FOB" terimleri

Incoterms, teslim, risk, masraflar ve gümrük işlemleri görevlerini satıcı ile alıcı arasında dağıtır. Bir satış sözleşmesi değildir ve fiyatı veya ödeme şartlarını, malın şartnamesini, sözleşmenin ihlali halinde başvurulacak yolları, yaptırımları veya tarifeleri, mücbir sebebi, uyuşmazlık çözümünü ya da uygulanacak hukuku düzenlemez. ICC, belki de en önemlisi, malın mülkiyetinin veya sahipliğinin devrini düzenlemediğini vurgular. Ödeme şartlarını, varsa mülkiyeti saklı tutma kaydını ve uygulanacak hukuku sözleşmeye yazın; risk geçti diye alıcının malın sahibi olduğunu varsaymayın.

ABD'de "FOB shipping point" ve "FOB destination" Incoterms'ten değil, Uniform Commercial Code'dan (UCC § 2-319) gelir. UCC'deki bir FOB terimi herhangi bir yeri ve herhangi bir taşıyıcıyı, örneğin fabrikadaki bir kamyonu belirtebilir ve UCC § 2-401 uyarınca aksi kararlaştırılmadıkça mülkiyet, satıcı fiziki teslimi tamamladığında geçer. Incoterms FOB ise belirlenen yükleme limanında gemiye yüklenmiş mal demektir. İhracat sözleşmelerinde "FOB origin" veya "FOB destination" yerine tam Incoterms biçimini, örneğin "FOB Long Beach Incoterms 2020" veya "FCA [your warehouse address] Incoterms 2020" yazın.

Fatura, konşimento, akreditif ve gümrük kıymetinin uyumlu olması

Bankalar belgeleri akreditifle ve birbiriyle karşılaştırır ve veriler çelişmemelidir (UCP 600 Art. 14(d)). Akreditif bir ticaret terimi belirtiyorsa bankalar faturanın bunu göstermesini, akreditif bir kaynak (örneğin "Incoterms 2020") veriyorsa aynı kaynakla göstermesini bekler. Konşimentonun navlun ifadesi de çelişmemelidir: CIF veya CFR satışı normalde "freight prepaid" (navlun ödenmiş) işaretli bir konşimento, FOB veya FCA satışı ise "freight collect" (navlun varışta ödenecek) işaretli bir konşimento anlamına gelir. "Freight collect" konşimentolu bir CIF faturası, belgelerin reddedilmesine yol açar.

Kural, gümrük kıymetini de etkiler. WTO Gümrük Kıymeti Anlaşması, her ülkenin ithalat yerine kadar olan taşıma, yükleme ve sigorta maliyetini dahil etmesine veya hariç tutmasına izin verir. AB, taşıma ve sigortayı malın AB'ye girdiği yere kadar dahil eder ve girişten sonraki taşımayı düşer; dolayısıyla kıymeti CIF esaslıdır. ABD uluslararası navlun ve sigortayı hariç tutar (19 U.S.C. 1401a); dolayısıyla kıymeti FOB esaslıdır. Navlunu, sigortayı ve diğer masrafları faturada ayrı gösterin; böylece gümrük, teslim edilmiş fiyatın tamamını vergilendirmek yerine bunları ekleyebilir veya çıkarabilir.