İthalat Gümrük İşlemleri Adım Adım: ABD, AB, Birleşik Krallık, Kanada

Gümrük işlemini kim yürütür ve hangi kayıtlar gerekir

İthalat gümrük işlemini kayıtlı ithalatçı (importer of record, IOR) yürütür: malları gümrüğe kendisi veya bir gümrük müşaviri aracılığıyla beyan eden, gümrük vergilerini ve ithalat vergilerini ödeyen, beyan edilen sınıflandırma, kıymet ve menşeden sorumlu olan taraf. Giriş kayıtlarını tutar ve her türlü iadeyi alır. Müşavir veya taşıma acentesi normalde yalnızca onun temsilcisi olarak hareket eder ve IOR her zaman malın gönderildiği şirket değildir (Triplicate'in kayıtlı ithalatçı notuna bakın).

Incoterms 2020 kapsamında, DDP dışındaki tüm kurallarda alıcı malı ithalat için gümrükler ve gümrük vergileri ile vergileri öder. DDP'de bunu satıcı yapar; bu yüzden satıcının veya atadığı tarafın ithalatçı olarak hareket etmesine izin verilmelidir ve bazı ülkeler bunu kısıtlar: ICC, yabancı bir satıcının ithalat gümrük işlemini ayarlayamadığı Brezilya'yı sayar ve AB dışı satıcıların AB'de yerleşik bir temsilciye ihtiyaç duyduğunu belirtir. ICC, bu yükümlülükleri karşılayamayan satıcılara DAP veya DPU kullanmalarını önerir. Her ülke ayrıca kendi kayıt şartlarını belirler:

• Amerika Birleşik Devletleri: IOR, malın sahibi veya alıcısı ya da onlardan biri tarafından belirlenen lisanslı bir gümrük müşaviri olmalıdır; bir müşavir ödemese bile gümrük vergileri IOR'ın kişisel borcudur (19 CFR 141.1). IOR'ın bir ithalatçı numarasına (IRS EIN veya CBP Form 5106 ile CBP tarafından verilen bir numara), müşaviri için bir vekaletnameye ve resmi girişler için bir gümrük bonosuna ihtiyacı vardır: tek işlemlik bono veya son 12 ayın vergi, resim ve harçlarının %10'u tutarında, en az 50.000 USD olan sürekli bono. Yerleşik olmayan bir kurumun ayrıca tebligat kabulü için yerleşik bir temsilciye ve yerleşik bir kurumsal kefille bir bonoya ihtiyacı vardır.
• Avrupa Birliği: AB hukuku beyan sahibini (declarant) esas alır; beyan sahibi normalde AB'de yerleşik olmalıdır, bu yüzden DDP ile satış yapan AB dışı bir satıcı, beyanı kendi adına veren ve gümrük vergisini de borçlanan bir dolaylı temsilci kullanır. AB'de yerleşik her işletmenin bir EORI numarasına ihtiyacı vardır; AB dışı bir işletmenin kendi numarasına yalnızca beyanları veya giriş özet beyanlarını kendisi vermek ya da taşıyıcı olarak hareket etmek için ihtiyacı vardır. KDV numarası EORI değildir; bu yüzden numaraları Avrupa Komisyonu'nun EORI doğrulama hizmetinde kontrol edin.
• Birleşik Krallık: GB EORI genellikle Birleşik Krallık'ta bir işyeri gerektirir; HMRC, kontrol yapmadıkça numarayı hemen verir, kontroller 5 iş gününe kadar sürebilir. Birleşik Krallık'ta yerleşik olmayan bir işletme, Büyük Britanya'ya yalnızca onun adına dolaylı hareket eden ve EORI numarasına sahip biri aracılığıyla ithalat yapar.
• Kanada: ithalatçının, ithalat-ihracat (RM) program hesabı olan dokuz haneli bir Business Number'a (İş Numarası) ihtiyacı vardır; hesap CBSA'nın CARM Client Portal'ında açılır ve yönetilir, gümrük müşavirine yetki devri de burada yapılır. Yabancı bir şirket, CARM'da kendi mali teminatını vererek ve kayıtları Kanada'da veya oradaki bir temsilcide tutarak yerleşik olmayan ithalatçı (non-resident importer) olarak ithalat yapabilir.

Belgeler, izinler ve ön kargo verileri

Müşavir, beyanı ihracatçının belgelerinden oluşturur. Ticari fatura, satıcı ile alıcıyı belirtir, her kalemi sade ticari dille tanımlar ve miktarı, birim fiyatı, toplamı, bir ISO para birimi kodunu, adı geçen yerle birlikte Incoterms kuralını ve menşe ülkeyi verir; navlun, sigorta ve diğer masraflar ayrı gösterilir. Varış ülkeleri kendi kurallarını ekler: ABD, gerekli içeriği 19 CFR 141.86'da sıralar ve İngilizce ya da doğru bir İngilizce çeviriyle ister; Kanada ise İngilizce veya Fransızca olarak Kanada Gümrük Faturasının (Canada Customs Invoice, CI1) verilerini ister. Çeki listesi her kolinin içeriğini, ağırlığını ve ölçülerini verir ve toplamları fatura ile konşimento veya hava yolu senediyle uyumlu olmalıdır (Triplicate'in ticari fatura gereklilikleri notuna bakın).

Tercihli gümrük vergisi oranı, ticaret anlaşmasının belirlediği tam biçimde menşe kanıtı gerektirir: EUR.1, Form E veya Form RCEP gibi bir şahadetname ya da ihracatçı, üretici veya ithalatçı tarafından düzenlenen bir menşe beyanı veya menşe sertifikası (certification of origin). AB anlaşmaları kapsamında REX veya yetkili ihracatçı statüsü olmayan ihracatçılar bu tür beyanları yalnızca 6.000 EUR'ya kadar olan sevkiyatlar için düzenleyebilir. Kanada, vergiye esas değeri (value for duty) CAD 3.300 veya altı olan ticari ithalatlar için şahadetname istemez, ancak ithalatçı menşei kanıtlayan kayıtları saklamalıdır. Geçerli bir kanıt yoksa standart oranı bekleyin.

Ön kargo verileri varıştan önce, bazen yüklemeden önce verilir. ABD'ye giden deniz yükünde ISF ithalatçısı, malların yabancı limanda yüklenmesinden en az 24 saat önce Importer Security Filing'i verir ve bu bir bonoyla teminat altındadır; geç veya hatalı bir ISF, ihlal başına 5.000 USD götürü tazminata yol açabilir. AB için taşıyıcı, bazen de bir taşıma acentesi veya posta operatörü, tüm taşıma türleri için bir ICS2 giriş özet beyanı verir; hava kargoda bazı veriler yüklemeden önce istenir, bu yüzden alıcı tarafın (consignee) EORI numarasını, yoksa tam adresini verin. Düzenlemeye tabi mallar çoğu zaman başka bir kurumun iznini, tescilini veya bildirimini de gerektirir, örneğin:

• ABD gıda: yabancı tesis FDA'ya kaydolur ve ticari numuneler dahil her sevkiyat için, karayoluyla varıştan en az 2 saat, hava veya demiryoluyla 4 saat, deniz yoluyla 8 saat önce FDA ön bildirimi gerekir.
• ABD kozmetik: FDA onayı yoktur, ancak MoCRA uyarınca fabrika FDA'ya kaydolur ve sorumlu kişi her ürünü listeler.
• AB ve Birleşik Krallık kozmetik: orada yerleşik bir Sorumlu Kişi (Responsible Person), satıştan önce her ürünü AB'de CPNP, Büyük Britanya'da SCPN üzerinden bildirir.
• Kanada kozmetik: Kanada'daki üretici veya ithalatçı, ilk satıştan sonraki 10 gün içinde bir Kozmetik Bildirim Formu (Cosmetic Notification Form) verir; güneş koruyucuların satış amacıyla ithal edilmeden önce bir DIN veya NPN'ye ihtiyacı vardır.

HS kodu, gümrük kıymeti ve menşe: vergi nasıl hesaplanır

Gümrük vergisi, beyannamede bildirilen üç şeye bağlıdır: tarife kodu, gümrük kıymeti ve menşe ülke. Kodun ilk 6 hanesi, 200'den fazla ülke ve ekonomi tarafından kullanılan Armonize Sistem'dir (Harmonized System); her biri hane ekler, bu yüzden giriş varış ülkesinin tam kodunu kullanır: ABD HTSUS'ta 10 hane, AB Birleştirilmiş Nomenklatürü'nde 8 hane ve TARIC'te 10 hane, Birleşik Krallık ithalatında ise 10 hane. Sınıflandırma Genel Yorum Kuralları'nı sırasıyla izler; CBP'den 19 CFR Part 177 uyarınca alınan veya 3 yıl geçerli AB bağlayıcı tarife bilgisi (binding tariff information) olarak alınan bağlayıcı bir karar, sevkiyattan önce kesinlik sağlar. HS 2028, 1 Ocak 2028'de yürürlüğe girer.

WTO Gümrük Kıymeti Anlaşması uyarınca gümrük kıymeti normal olarak işlem değeridir: fiilen ödenen veya ödenecek fiyat artı fiyatın dışında kalan, alıcının üstlendiği masraflar; satış komisyonları, paketleme, assist'ler ve satışın koşulu olarak ödenen isim hakları gibi. Taşıma ve sigortanın dahil olup olmadığına her ülke kendisi karar verir. AB ve Birleşik Krallık bunları malların kendi topraklarına girdiği noktaya kadar ekler, yani CIF türü bir kıymet kullanır; Japonya, Çin ve Hindistan da aynı şekilde yapar; ABD uluslararası navlun ve sigortayı hariç tutar, Kanada ve Avustralya da FOB türü kıymet kullanır. İşlem değeri kullanılamıyorsa gümrük diğer yöntemleri sırasıyla uygular ve hiçbiri asgari veya keyfi değerler kullanamaz.

Menşe; gümrük vergisi oranını, ek vergileri ve tercihleri belirler. Tercihsiz menşe genellikle son esaslı işlemin yapıldığı ülkedir, bu yüzden başka bir ülkede yeniden paketleme veya yeniden etiketleme onu değiştirmez. ABD'de fasıl 99, ürüne ve menşeye göre genel orana vergi ekler; örneğin 24 Temmuz 2026'dan beri 60 ekonominin çoğu malında %10 veya %12,5 olan Section 301 vergisi ve metaller ile listelenen diğer mallardaki Section 232 vergileri gibi. Resmi girişler ayrıca değerin %0,3464'ü olan Ticari İşlem Ücretini (Merchandise Processing Fee) öder (1 Ekim 2026'dan itibaren asgari 34,58 USD ve azami 670,86 USD), deniz yükü de %0,125'lik Liman Bakım Ücretini (Harbor Maintenance Fee) öder.

Gümrük vergisi ile ithalat KDV'si veya GST'nin ödenmesi ve serbest bırakma

Müşavir beyanı verir, kayıtlı ithalatçı öder ve beyan kabul edilip kontroller tamamlandığında gümrük malları serbest bırakır, yani gümrüğün denetiminden çıkmasına izin verir. ABD'de müşavir girişi ve giriş özetini (CBP Form 3461 ve 7501) verir ve vergi ile harçları giriş tarihinde yürürlükte olan oranlarla öder. Genellikle 2.500 USD üzerindeki resmi giriş için serbest bırakmadan önce dosyada bir bono bulunmalıdır; genellikle 2.500 USD'ye kadar olan gayriresmi giriş sunulduğunda ödenir. Ticari fatura hazır değilse bir bono altında proforma fatura verilebilir ve fatura 120 gün içinde izlemelidir.

AB'de, Birleşik Krallık'ta ve Kanada'da gümrük vergisine ek olarak ithalat KDV'si veya GST ödenir ve DDP fiyatlarken bunu kimin geri alabildiği önemlidir:

• Avrupa Birliği: ithalat ülkesinin oranında ithalat KDV'si. KDV mükellefi bir işletme alıcı bunu genellikle indirebilir; bir tüketici indiremez. DDP satışta ithalat KDV'sini borçlanan AB dışı bir satıcının sonraki satışını o ülkede yaptığı kabul edilir, bu yüzden genellikle orada bir KDV kaydına ihtiyacı vardır.
• Birleşik Krallık: ithalat KDV'si, örneğin kozmetikte %20. Birleşik Krallık KDV'sine kayıtlı bir ithalatçı, ertelenmiş KDV muhasebesi (postponed VAT accounting) ile bunu KDV beyannamesinde hesaplayabilir; yerleşik olmayan bir ithalatçı temsilcisini yazılı olarak görevlendirmeli ve alıcı taraf (consignee) olarak kaydedilmelidir. Yerleşik olmayan bir işletme için kayıt eşiği yoktur ve Birleşik Krallık'ta herhangi bir değerde vergiye tabi teslimat yaptığında Birleşik Krallık KDV'sine kaydolmalıdır.
• Kanada: CBSA, vergisi ödenmiş değer üzerinden %5 GST tahsil eder; HST uygulanan eyaletlerde ticari mallardaki eyalet payı genellikle ithalatçının beyannamesinde kendi hesaplanır (self-assess). Müşavir serbest bırakmayı ve Ticari Muhasebe Beyanını (Commercial Accounting Declaration, CAD) verir; CARM'da ödeme öncesi serbest bırakma (release prior to payment) için teminat verilmemişse, vergiler serbest bırakmadan önce bir CBSA ofisinde ödenir. GST/HST'ye kayıtlı bir ithalatçı vergiyi girdi vergisi kredisi (input tax credit) olarak geri alabilir; kayıtsız yerleşik olmayan bir ithalatçı alamaz.

Muayeneler ve alıkoymalar, ve nasıl önlenir

Alıkoymaların çoğu veriye dayanır: birbiriyle uyuşmayan belgeler, gümrüğün sınıflandıramadığı tanımlar, şüphe duyduğu kıymetler veya eksik bir bildirim, numara ya da izin. Gümrük beyannameyi fatura, çeki listesi ve taşıyıcının manifestosuyla karşılaştırır; bu yüzden farklı bir koli adedi, ağırlık, tanım veya alıcı bilgisi yaygın bir tetikleyicidir. Genel sözcükler de sorun yaratır: ABD gemi manifestosu kuralları 'general cargo' gibi terimleri reddeder ve AB ICS2, tek başına tanım olarak kullanılmaması gereken yasaklı sözcüklerin (stop words) bir listesini tutar. Ürünün ne olduğunu, malzemesini ve kullanım amacını yazın.

Kontrollerin ne kadar süreceğine dair küresel bir standart yoktur. Belge kontrolleri belgeler ulaştıktan sonra saatler içinde tamamlanabilir ve HMRC, talep ettiği belgeleri aldıktan sonra varmış hava ve karayolu ithalatını 2 saat içinde gümrükten çekmeyi hedefler; fiziksel muayeneler veya kurum incelemeleri ise günler sürebilir. ABD'de CBP, malların muayene için sunulmasından itibaren 5 iş günü içinde serbest bırakma veya alıkoyma kararı vermelidir ve 30 gün içinde karar verilmemesi, itiraz edilebilen bir reddi (exclusion) sayılır. Bir FDA alıkoymasından sonra ithalatçının normalde yanıt vermek için 10 iş günü vardır ve reddedilen mallar 90 gün içinde ihraç edilmeli veya imha edilmelidir.

Alıkoymaların bir maliyeti vardır: ABD muayene istasyonları ücretlerini kullanıcıya fatura eder ve AB'de geçici depolamadaki mallar 90 gün içinde bir gümrük rejimine tabi tutulmalı veya yeniden ihraç edilmelidir. ABD'de ithal edilen çoğu ürün, menşe ülkenin İngilizce adıyla işaretlenmelidir ve işaretlenmemiş mallar, işaretlenmedikçe, ihraç edilmedikçe veya CBP gözetiminde imha edilmedikçe %10 ek vergi öder. İhracatçı girişi nadiren kendisi verir ama belgelerin çoğunu sağlar; bu yüzden mal serbest bırakılana kadar ulaşılabilir olun (sevkiyatların gümrükte neden tutulduğuna ilişkin Triplicate notuna bakın).

Serbest bırakmadan sonra: kayıtlar, düzeltmeler, iadeler ve düşük değerli paketler

Kayıtları saklayın: ABD'de giriş tarihinden itibaren 5 yıl, Kanada'da altı yıl, menşe kanıtlarını ise ticaret anlaşmasının ve ulusal hukukun gerektirdiği süre boyunca, genellikle üç ila beş yıl. Gümrük beyan edilen bir kıymeti kontrol edebilir ve sözleşme ile ödeme kanıtı gibi belgeler isteyebilir; bunları girişle birlikte saklayın. Bir hata bulursanız düzeltin: ABD'de yanlış veya ihmalkâr bir girişle kaybedilen vergi, ceza uygulansın veya uygulanmasın ödenmelidir ve resmi bir soruşturma başlamadan önce yapılan gönüllü beyan (prior disclosure), ihmal cezasını ödenmemiş tutar üzerindeki faize indirir. AB'de beyanı veren kişi, beyanın doğruluğundan sorumludur.

İadeler, girişte adı geçen kayıtlı ithalatçıya gider. ABD girişi, CBP vergiyi kesinleştirdiğinde tasfiye edilir (liquidated) ve tasfiyeden sonraki 180 gün içinde ithalatçı bir itiraz (protest) dosyalayabilir. Yüksek Mahkeme'nin 20 Şubat 2026'da IEEPA'nın tarife koymaya izin vermediğine hükmetmesinin ardından CBP, bu vergileri faiziyle birlikte ACE Portalı'ndaki CAPE aracıyla iade ediyor: tasfiye edilmemiş girişler ve son 80 gün içinde tasfiye edilmiş girişler için 20 Nisan 2026'dan beri, mahkeme kararıyla yeniden tasfiyeye tabi, kesin tasfiye edilmiş girişler için ise CBP'nin duyurduğu üzere 6 Ekim 2026'dan itibaren (Phase 3) (Triplicate'in ABD tarife iadeleri notuna bakın). Section 301 ve 232 vergileri CAPE ile iade edilmez, ancak mallar sonradan ihraç edilirse ve vergi iadesi (drawback) kuralları karşılanırsa Section 301 vergileri duty drawback ile geri alınabilir. Birçok ticaret anlaşması kapsamında ithalatçı, ithalattan sonra da kendi hukukunun izin verdiği süre içinde iade talep edebilir.

Düşük değerli paketler artık gümrük işleminden kaçamaz. ABD'nin 800 USD'lik de minimis muafiyeti 29 Ağustos 2025'ten beri tüm ülkeler için askıya alınmıştır, 24 Haziran 2026'dan beri süresiz olarak, ve kanunen 1 Temmuz 2027'de sona erer; bu yüzden düşük değerli sevkiyatlar bir giriş gerektirir, 2.500 USD'ye kadar gayriresmi giriş; 100 USD'ye kadar gerçek hediyeler (bona fide gifts) muaf kalır. AB'de, 1 Temmuz 2026'dan 1 Temmuz 2028'e kadar, 150 EUR'a kadar olan sevkiyatlardaki mesafeli satışlar kalem başına 3 EUR gümrük vergisi öder; kalem, aynı tarife sınıflandırmasını paylaşan mallar demektir ve kalem başına ayrı bir 2 EUR işlem ücretinin 1 Kasım 2026'ya kadar başlaması bekleniyor; tarihi teyit edin. Birleşik Krallık'ta £135 veya altındaki tüketici sevkiyatlarından ithalat KDV'si alınmaz, çünkü satıcı veya pazar yeri KDV'yi satış noktasında tahsil eder. Numuneler de gerçekçi bir gümrük kıymeti gerektirir: sıfır kabul edilmez.