Menşe Şahadetnamesi Nasıl Alınır: Ticaret Odası C/O ve FTA İspatı

Tercihsiz mi tercihli mi: hangisine ihtiyacınız var?

Tercihsiz C/O, malın üretildiği ülkeyi belirtir. Gümrükler ve bankalar hangi tarifelerin ve ticaret önlemlerinin uygulanacağını görmek için ondan yararlanır; alıcılar, sözleşmeler ve akreditifler (L/C) de çoğu zaman bunu ister. Vergi indirimi sağlamaz.

Tercihli menşe ispatı, bir serbest ticaret anlaşmasının (FTA) veya AB'nin GSP'si gibi bir tercih rejiminin indirimli ya da sıfır oranını talep eder. Yalnızca düzenlendiği anlaşma için geçerlidir ve ancak mallar o anlaşmanın menşe kurallarını karşılıyorsa işe yarar. Sevkiyattan önce alıcıya, onun gümrük müşavirine ve akreditife hangi ispatın, hangi biçimde, hangi düzenleyiciden gerektiğini ve tasdik edilip edilmeyeceğini sorun.

Tercihsiz C/O'lar: ticaret odaları, e-C/O'lar ve akreditifler

Çoğu ülkede tercihsiz C/O'ları ticaret odaları düzenler. ICC World Chambers Federation'ın (WCF) International Certificate of Origin Guidelines belgesi (gözden geçirilmiş baskı, 2019) ortak düzenleme ve doğrulama usullerini belirler; 2012'de oluşturulan International Certificate of Origin Accreditation Chain ise bu usullere uyan odaları akredite eder. Birkaç ülkede bunları bir devlet kurumu düzenler: Vietnam'da Sanayi ve Ticaret Bakanlığı (MOIT) 5 Mayıs 2025'ten beri tek düzenleyicidir, Malezya'nın MITI'si ise 6 Mayıs 2025'ten itibaren ABD'ye yapılacak sevkiyatlar için talep üzerine düzenlemektedir.

Düzenleyici, menşei tercihsiz kurallara göre belirler; bu kurallar genellikle menşei son esaslı dönüşümün gerçekleştiği ülkeye verir (AB'de son esaslı, ekonomik açıdan haklı işleme, Birlik Gümrük Kodu Madde 60). Ülkenizde yalnızca yeniden paketlenen veya yeniden etiketlenen mallar o ülkenin C/O'sunu alamaz. Birçok düzenleyici başvuruları çevrimiçi alır ve düz kâğıda basılan, düzenleyicinin web sitesinde QR kodu veya referans numarasıyla doğrulanan elektronik C/O'lar (e-C/O) düzenler; Japonya'daki odalar bunu Eylül 2020'den beri yapıyor. Bir e-C/O'ya güvenmeden önce varış ülkesinin bunu kabul edip etmediğini sorun.

Akreditifte ISBP 821'e göre C/O imzalı olmalı, faturalanan mallara ilişkin olduğu anlaşılmalı ve bunların menşeini onaylamalıdır. Akreditif bir düzenleyici, örneğin bir ticaret odası belirtiyorsa C/O'yu yalnızca o düzenleyici verebilir; belirtmiyorsa lehtar dahil herhangi bir kuruluş verebilir. Lehtar dışında bir gönderen veya ihracatçı gösterilebilir.

Legalizasyon, tasdik ve Apostil

Bazı ithalatçı ülkeler ticaret odası mührünün ötesini ister. ABD Uluslararası Ticaret İdaresi (ITA), bazı ülkelerin C/O'nun noter onaylı olmasını, ticaret odasınca tasdik edilmesini ve konsolosluklarının ticari bölümünce legalize edilmesini istediğini belirtiyor. ITA'nın Kuveyt rehberi (Nisan 2026), C/O'nun yerel bir oda veya National U.S.-Arab Chamber of Commerce tarafından legalize edilmesi gerektiğini söylüyor; BAE rehberi ise menşe ülkedeki bir odanın onayladığı C/O'yu istiyor ve faturaların ile sevkiyat belgelerinin tasdiki için BAE Dışişleri Bakanlığı'na yönlendiriyor. Kurallar sık değişir, bu yüzden her sevkiyat için ithalatçının müşavirinden teyit alın.

Apostil Sözleşmesi, doğrudan ticari veya gümrük işlemleriyle ilgili idari belgelere uygulanmaz (Madde 1(3)(b)). Lahey Konferansı (HCCH), devletlerin bu tür belgelere üç şekilde yaklaştığını belirtiyor: bazıları hiçbir tasdik istemez, bazıları yine de apostil düzenler, az sayıda devlet ise apostili reddedip geleneksel legalizasyonu şart koşar. Bu nedenle apostil, bir C/O'nun büyükelçilik legalizasyonunun yerini ancak varış ülkesi bunu kabul ettiğini söylüyorsa alır.

Menşe kuralları: tamamen elde edilmiş, tarife değişimi veya değer içeriği

Tercihli talep, kullanılan anlaşmanın menşe kurallarına bağlıdır ve her anlaşmanın kendi kuralları vardır. Mallar, bir tarafta tamamen elde edilmişse (örneğin orada yetiştirilen ürünler veya çıkarılan madenler), orada yalnızca menşeli malzemelerden üretilmişse ya da HS koduna ilişkin ürüne özgü kuralı karşılayan menşeli olmayan malzemelerden yapılmışsa uygunluk kazanır.

Bu kuralı anlaşmanın kullandığı HS versiyonuna göre arayın ve her malzemenin HS kodunu, menşeini ve değerini içeren bir malzeme listesi tutun. Triplicate'in RCEP menşe kuralları notu testleri ayrıntılı biçimde ele alır. Ürüne özgü kuralların çoğu, çoğu zaman bir seçenek olarak, şunlardan birini kullanır:

• Tarife sınıflandırmasında değişiklik (CTC): menşeli olmayan malzemeler üretim sırasında fasıl (CC), pozisyon (CTH) veya alt pozisyon (CTSH) değiştirmelidir.
• Bölgesel değer içeriği (RVC): yerel veya bölgesel değer, fiyatın FOB'un %40'ı gibi belirli bir payına ulaşmalıdır; anlaşmanın verdiği formülle hesaplanır.
• Belirli işlemler: örneğin tekstil veya kimyasallarda bazı kurallar, adı belirtilen bir işlemin tarafta gerçekleşmesini şart koşar.
• Asgari işlemler: paketleme, etiketleme, basit karıştırma veya seyreltme tek başına menşe kazandırmaz ve birçok anlaşma doğrudan sevkiyatı veya transit ülkelerde gümrük kontrolünü şart koşar.

Tercihli ispatlar: sertifika veya öz beyan

Anlaşmalar; bir devlet kurumunca veya yetkili bir odaca düzenlenen sertifikayı, yetkili veya kayıtlı bir ihracatçının menşe beyanını ya da ihracatçı, üretici veya ithalatçının serbest biçimli onayını (öz beyan) kullanır. Bazıları birden fazlasını kabul eder. Yaygın örnekler:

• ASEAN-Çin (ACFTA): ihracatçı tarafın düzenleyici makamından alınan Form E; 6 basamaklı HS kodu, bir menşe kriteri (WO, PE, RVC, CTH veya PSR), yalnızca RVC kullanıldığında FOB değeri ile üçüncü taraf faturalandırması ve geriye dönük düzenleme için kutular içerir.
• RCEP: bir düzenleyici kuruluştan Form RCEP veya yetkili bir ihracatçının menşe beyanı; Avustralya, Japonya, Kore ve Yeni Zelanda arasında herhangi bir ihracatçı veya üretici beyan verebilir.
• AB anlaşmaları: birçok anlaşmada gümrükçe onaylanan EUR.1 dolaşım sertifikası (Birleşik Krallık'ta odalar veya Institute of Chartered Shipbrokers tarafından düzenlenir); AB-Kore'de olduğu gibi yetkili bir ihracatçının menşe beyanı; ya da REX'e kayıtlı bir ihracatçının menşe beyanı (AB-Japonya ve AB-Birleşik Krallık'ta "statement on origin", AB-Kanada'da "origin declaration"). Yetkili ihracatçı veya REX statüsü olmadan beyanlar, 6.000 EUR'ya (bazı anlaşmalarda Birleşik Krallık ihracatçıları için 5.400 GBP'ye) kadar olan sevkiyatlarla sınırlıdır.
• AB GSP: yararlanıcı ülkelerdeki ihracatçılar REX'e kaydolur ve menşe beyanı (statement on origin) düzenler; 1 Ocak 2021'den itibaren bu ülkelerin makamları AB için artık Form A düzenleyemez.
• USMCA/CUSMA: ithalatçının, ihracatçının veya üreticinin, herhangi bir biçimde, faturada veya başka bir belgede yaptığı menşe onayı (certification of origin); Ek 5-A'daki dokuz asgari veri unsurunu içerir. Aynı nitelikteki sevkiyatları 12 aya kadar kapsayabilir ve dört yıl geçerlidir; ABD, menşeli değeri 2.500 USD veya altında olan ticari ithalatlar için bunu şart koşmaz.
• KORUS: ABD'li ithalatçının veya Koreli ihracatçı ya da üreticinin serbest biçimli onayı; 19 CFR 10.1004'te sayılan verileri içerir; ithalatçı kendi bilgisine dayanarak da talepte bulunabilir.
• CPTPP: ihracatçı, üretici veya ithalatçının, herhangi bir biçimde ve Ek 3-B'deki asgari verilerle yaptığı menşe onayı; bir yıl geçerlidir ve 12 aya kadar sevkiyatları kapsayabilir.

Başlıca ihracatçı ülkelerde nasıl başvurulur

Ücretler, işlem süreleri ve kabul edilen biçimler ülkeye ve düzenleyiciye göre değişir; bu yüzden ilk başvurudan önce düzenleyicinin güncel tarifesini ve kurallarını kontrol edin.

• Kore: tercihsiz C/O'ları odalar, dijital sertifikayla imza kaydından sonra Kore Ticaret ve Sanayi Odası (KCCI) çevrimiçi sertifika merkezi (cert.korcham.net) üzerinden düzenler. Kore-Çin, Kore-ASEAN ve Kore-Hindistan anlaşmalarında olduğu gibi düzenleyici kuruluş gerektiren FTA sertifikaları veya Form RCEP, Kore Gümrük İdaresi'nden (Korea Customs Service) ya da KCCI'den alınır. KORUS ve Kore-AB gibi anlaşmalarda ispatı ihracatçı kendisi hazırlar, yetkili ihracatçıları ise Kore Gümrüğü belirler.
• Çin: hem gümrük (GACC) hem de Çin Uluslararası Ticareti Teşvik Konseyi (CCPIT) menşe şahadetnameleri düzenler. İhracatçılar China International Trade Single Window veya "Internet + Customs" portalı üzerinden başvurur; birçok sertifika elektronik imzayla kendi kendine basılabilir ve WCO'ya göre bu yalnızca dakikalar sürebilir.
• Hindistan: DGFT'nin Trade Connect e-platformunda (eCoO 2.0) başvurun; platform tercihsiz C/O'lar için 28 Ağustos 2024'ten, tercihli C/O'lar için 21 Aralık 2024'ten beri canlıdır. Tercihsiz C/O'ları odalar ve ihracat teşvik konseyleri, tercihli olanları ise Dış Ticaret Politikası'nın (Foreign Trade Policy) Ek 2B'sinde her anlaşma için sayılan kuruluşlar, örneğin Export Inspection Council düzenler. ERP sistemlerini bağlamak için bir Open API ise 7 Eylül 2026'da devreye girdi.
• Japonya: yerel odalar tercihsiz C/O'ları düzenler; Eylül 2020'den beri QR kodlu PDF olarak da. Japonya-ASEAN, Japonya-Hindistan veya Form RCEP gibi sertifika gerektiren ekonomik ortaklık anlaşmaları (EPA) için sertifikayı, malların menşei belirlendikten sonra Japonya Ticaret ve Sanayi Odası (JCCI) düzenler; CPTPP ile Japonya-AB ve Japonya-Birleşik Krallık EPA'larında öz beyan kullanılır.
• Vietnam: MOIT'in eCoSys'inde (ecosys.gov.vn) başvurun. 5 Mayıs 2025'ten beri MOIT, bölgesel ithalat-ihracat yönetim ofisleri ve yetkilendirilmiş il makamları aracılığıyla hem tercihli hem tercihsiz C/O'ları (Form B) düzenliyor ve GSP rejimleri için ihracatçıları REX'e kaydediyor; bu görevi VCCI'dan devraldı. Decree 31/2018/ND-CP'nin yerini alacak ve menşenin öz beyanını getirecek bir kararname 2026'da hazırlık aşamasındaydı.
• ABD: genel C/O'ları bir devlet kurumu değil, yerel ticaret odaları onaylar; elektronik biçimde de verirler. Bazı Orta Doğulu alıcılar National U.S.-Arab Chamber of Commerce'i ister. FTA ispatları ihracatçı, üretici veya ithalatçı tarafından öz beyanla verilir.
• AB ve Birleşik Krallık: tercihsiz C/O'ları odalar düzenler, birçoğu çevrimiçi sistemlerle; Birleşik Krallık odaları ayrıca Arab-British certificates of origin ve EUR.1 düzenler. AB gümrükleri EUR.1'leri onaylar.