Menşe Kuralları Nedir? CTH, RVC %40, De Minimis, Kümülasyon ve İspat

Tercihli mi tercihsiz mi menşe: iki farklı soru

Her menşe kuralı "bu mallar nereden geliyor?" sorusunu yanıtlar, ancak farklı amaçlarla. Tercihsiz kurallar tüm ithalata uygulanır. Dünya Ticaret Örgütü (WTO) bunların kullanım alanlarını sıralar: malların en çok kayrılan ulus (MFN) muamelesi görüp görmeyeceğine karar vermek, anti-damping vergileri ve korunma önlemleri uygulamak, etiketleme ve işaretleme gereklilikleri ve kamu alımları. AB bunlara ambargo ve yaptırımları, tarife kotalarını, ticaret istatistiklerini ve kamu ihalelerini ekler. Tercihsiz menşe genellikle son esaslı işlemin yapıldığı ülkeye verilir; AB'de bu, Birlik Gümrük Kodu'nun 60(2). maddesine dayanır.

Tercihli kurallar yalnızca bir şeye karar verir: malların bir serbest ticaret anlaşmasının (FTA) veya bir tercih rejiminin indirimli oranıyla girip giremeyeceğine. WTO Menşe Kuralları Anlaşması tercihsiz kuralları kapsar ve "tarife tercihlerinin tanınmasıyla ilgili" kuralları kapsam dışında bırakır; ancak Ek II'si şeffaflık gibi temel ilkeleri tercihli kurallara da uygular. WTO'nun tercihsiz kuralları uyumlaştırma programı başlangıçtaki üç yıllık süreyi kaçırmıştır ve her FTA kendi tercihli kurallarını yazar. Bu nedenle bir ürün bir anlaşmaya göre menşeli olup diğerine göre olmayabilir; bir anlaşma kapsamında düzenlenen ispat, başka bir anlaşma kapsamındaki talebi desteklemez.

Ticaret odasının düzenlediği menşe şahadetnamesi veya "Made in" ibaresi tercihsiz menşei gösterir ve hiçbir vergi indirimi sağlamaz. Dünya Gümrük Örgütü (WCO), sertifikanın yalnızca bir ticaret önlemi veya tercih bunu gerektirdiğinde gerekli olduğunu belirtir ve işlemler için firmaları gümrük idaresine yönlendirir. Tercihsiz tarafı, menşe şahadetnameleri ve menşe ülkesi işaretlemesi hakkındaki ayrı notlar ele alır.

Tamamen elde edilmiş veya yeterli işçilik görmüş

Anlaşmalar menşei üç yolla verir. Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP) Madde 3.2 tipik bir örnektir: bir mal, (a) bir tarafta tamamen elde edilmiş veya üretilmişse, (b) bir tarafta yalnızca bir veya daha fazla tarafın menşeli malzemelerinden üretilmişse ya da (c) bir tarafta menşeli olmayan malzemeler kullanılarak üretilmişse, Annex 3A'daki ürüne özgü kuralı ve bölümün diğer şartlarını karşılaması koşuluyla menşelidir.

Tamamen elde edilmiş mallarda hiçbir yabancı girdi yoktur: tarafta yetiştirilip hasat edilen bitkiler, orada doğup büyütülen canlı hayvanlar, orada çıkarılan mineraller ve diğer mallar ile anlaşmanın saydığı diğer kalemler. Mamul ürünlerin çoğu ise (b) bendi kapsamında, yani her malzeme kendisi menşeli olduğunda, ya da (c) bendi kapsamında, yani menşeli olmayan malzemeler ürüne özgü kuralı karşılayacak kadar işlendiğinde menşe kazanır.

Bazı işlemler, maliyetleri ne olursa olsun, tek başına asla menşe kazandırmaz. RCEP Madde 3.6 bu asgari işlemleri sayar; diğer anlaşmalarda da benzer listeler vardır. Ülkenizde yapılan tek iş bunlardan biriyse, kâğıt üzerinde tarife değişimi oluyor gibi görünse bile mallar o ülke menşeli sayılmaz. Tipik asgari işlemler:

• Malları taşıma ve depolama sırasında iyi durumda tutmaya yönelik koruma işlemleri.
• Paketleme ve yeniden paketleme; örneğin dökme olarak ithal edilen kremin perakende kavanozlara doldurulması.
• Eleme, kalburlama, ayıklama, sınıflandırma, bileme, kesme, dilme, öğütme, bükme, sarma veya sarımı açma gibi basit işlemler.
• Mallara veya ambalajlarına işaret, etiket ya da logo yapıştırılması veya basılması.
• Basit seyreltme, basit karıştırma, basit boyama veya soyma, demontaj ve hayvan kesimi.
• Bu işlemlerin herhangi bir kombinasyonu.

Ürüne özgü kurallar: tarife değişimi, değer içeriği veya belirli işlem

Menşeli olmayan malzemelerle üretilen mallar için anlaşmanın eki, her HS faslı, pozisyonu veya alt pozisyonu için bir ürüne özgü kural (PSR) belirler. HS, gümrüklerin kullandığı uluslararası mal sınıflandırması olan Armonize Sistem'dir. Neredeyse her kural bu üç yöntemden birini tek başına, birlikte veya seçenekli olarak kullanır:

• Tarife sınıflandırması değişikliği (CTC): menşeli olmayan her malzeme, nihai üründen farklı bir HS faslında (CC, fasıl değişikliği), 4 haneli pozisyonda (CTH, tarife pozisyonu değişikliği) veya 6 haneli alt pozisyonda (CTSH, tarife alt pozisyonu değişikliği) sınıflandırılmalıdır. CTH'de, ürünün kendi pozisyonundaki menşeli olmayan bir malzeme, de minimis uygulanmadıkça kuralı bozar.
• Bölgesel değer içeriği (RVC): tarafta veya bölgede eklenen değer, malın değerinin asgari bir payına ulaşmalıdır. RCEP'te RVC40, Madde 3.5'e göre hesaplanan en az %40 bölgesel değer içeriği anlamına gelir.
• Belirli işlem: kural, tarafta yapılması gereken bir üretim işlemini adıyla belirtir. RCEP menşe şahadetnamesi olan Form RCEP'te, bu işlemlerden biri için WO, PE, CTC ve RVC'nin yanında ayrı bir menşe kriteri kodu, CR (kimyasal reaksiyon), bulunur.
• Seçenekler: birçok kural seçim imkânı sunar. 2106.90 alt pozisyonundaki gıda müstahzarları için RCEP kuralı "CTH veya RVC40" şeklindedir; testlerden birini karşılamak yeterlidir.

RVC formülleri ve RCEP kapsamında çözümlü RVC40 örneği

RCEP Madde 3.5, RVC'yi iki formülden biriyle hesaplar. Dolaylı veya azaltma (build-down) formülü RVC = (FOB − VNM) ÷ FOB × 100'dür. Doğrudan veya arttırma (build-up) formülü RVC = (VOM + doğrudan işçilik maliyeti + doğrudan genel gider maliyeti + kâr + diğer maliyet) ÷ FOB × 100'dür. FOB malın gemide teslim değeri, VOM kullanılan menşeli malzeme, parça veya ürünlerin değeri, VNM ise menşeli olmayan malzemelerin değeridir: ithalattaki CIF (mal bedeli, sigorta ve navlun) değerleri veya tarafta elde edilen malzemeler için ödenen ya da ödenecek, tespit edilebilen en erken fiyat. Değerler GATT Madde VII'ye ve WTO Gümrük Kıymeti Anlaşması'na göre belirlenir.

Diğer anlaşmalar kendi formüllerini, değer esaslarını ve yüzdelerini belirler; örneğin Amerika Birleşik Devletleri-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA, Kanada'da CUSMA) Madde 4.2'de kendi menşe kriterlerine ve Bölüm 4'te kendi değer içeriği yöntemlerine sahiptir. Hangi anlaşma kapsamında talepte bulunuyorsanız onun formülünü ve eşiğini kullanın.

Yalnızca örnek amaçlıdır: aşağıdaki rakamlar, hesabı göstermek için uydurulmuş yuvarlak sayılardır ve gerçek bir ürünü veya şirketi tanımlamaz. 2106.90 alt pozisyonundaki bir gıda müstahzarı bir RCEP tarafında üretilip başka bir tarafa satılıyor; kural "CTH veya RVC40". İthal edilen bir aroma müstahzarı kendisi de 21.06 pozisyonunda sınıflandırılıyor ve menşeli değil; bu nedenle ihracatçı RVC'yi kontrol ediyor.

• Malın FOB değeri: 100 USD.
• İthalattaki CIF değeriyle menşeli olmayan malzemeler (VNM): 20 USD değerindeki 21.06 pozisyonlu aroma dahil 55 USD. FOB'un %20'si olduğundan %10'luk de minimis sınırını aşıyor; dolayısıyla CTH karşılanmıyor.
• Azaltma yöntemi: (100 − 55) ÷ 100 × 100 = %45. Bu %40'tan az değil; dolayısıyla mal RVC40'ı karşılıyor ve CTH karşılanmasa da menşeli sayılıyor.
• Aynı uydurma rakamlarla arttırma yöntemiyle kontrol: menşeli malzemeler (VOM) 15 USD + doğrudan işçilik 10 USD + doğrudan genel gider 8 USD + kâr 7 USD + diğer maliyet 5 USD = 45 USD; 45 ÷ 100 × 100 = %45.
• VNM 62 USD olsaydı RVC %38 olur ve mal menşe kazanamazdı. Diğer malzemeler pozisyon değiştirdiğinden, CTH'yi ancak aroma bir RCEP tarafında menşeli olsaydı veya değeri 10 USD'yi (FOB'un %10'u) aşmasaydı karşılayabilirdi.
• CIF veya EXW faturalasanız bile FOB değerini hesaplayın, her rakamın arkasındaki faturaları saklayın ve fiyatlar, döviz kurları veya reçeteler değiştiğinde yeniden hesaplayın. Form RCEP, FOB değerini (12. kutu) yalnızca RVC kullanıldığında gösterir.

De minimis, kümülasyon ve doğrudan taşıma

Tolerans olarak da adlandırılan de minimis, az miktardaki menşeli olmayan malzeme yüzünden tarife değişimi kuralını karşılayamayan bir malı kurtarır. RCEP Madde 3.7'ye göre, gerekli değişikliği geçirmeyen menşeli olmayan malzemelerin değeri malın FOB değerinin %10'unu ya da HS Fasıl 50 ila 63 (tekstil) mallarında ağırlıkları malın %10'unu geçmiyorsa, mal yine de menşe kazanır. Bunların değeri her RVC hesaplamasında yine VNM olarak sayılır ve sertifikada DMI kriteri gösterilir. Diğer anlaşmalar farklı sınırlar belirler.

Kümülasyon, ortak ülke malzemelerini kendi malzemeniz gibi saymanızı sağlar. İkili kümülasyon, iki ülke arasındaki bir anlaşmada diğer tarafın menşeli malzemelerini sayar; çapraz (diyagonal) kümülasyon bunu, Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) bölgesinde olduğu gibi aynı veya bağlantılı anlaşmalarla birbirine bağlı diğer ülkelerin malzemelerine genişletir; tam kümülasyon ise ortak ülkelerde, orada menşe kazanmamış malzemeler üzerinde yapılan işlemleri de sayar. RCEP Madde 3.4, herhangi bir RCEP tarafında menşeli mal ve malzemeleri, daha fazla işlendikleri yerde menşeli kabul eder; taraflar bunun taraflardaki tüm üretim ve katma değeri kapsayacak şekilde genişletilmesini gözden geçirmeyi kabul etmiştir. Taraf olmayan ülkelerden gelen malzemeler menşeli olmayan olarak kalır ve bir ortağın malzemesini saymak için tedarikçinin menşe ispatına veya tedarikçi beyanına ihtiyacınız vardır.

Doğrudan taşıma, yol boyunca menşei korur. RCEP Madde 3.15, mal doğrudan taşınırsa veya boşaltma, yeniden yükleme, depolama ya da malı korumaya veya taşımaya yönelik işlemler dışında hiçbir işleme tabi tutulmadığı ve gümrük kontrolü altında kaldığı başka ülkeler üzerinden taşınırsa malın menşeini korur. Bazı anlaşmalar bunu değişiklik yapılmaması veya elleçleme yapılmaması (non-manipulation) kuralı olarak ifade eder. Doğrudan (through) konşimentoyu (B/L) ve transit belgelerini saklayın. Aktarma merkezleri de malları belgelendirebilir: Hong Kong Gümrüğü, RCEP ve Çin-Kore FTA dahil anlaşmalar kapsamında Anakara Çin'e aktarılan yükler için Certificate of Non-manipulation düzenler; yolculuğun tamamını tek bir doğrudan konşimento kapsıyorsa buna gerek yoktur.

HS kodunuz için ürüne özgü kural nasıl okunur

Ürüne özgü kurallar, menşe bölümünün veya protokolünün bir ekinde yer alır; HS faslı, pozisyonu ve alt pozisyonuna göre sıralanır ve anlaşmanın kullandığı HS versiyonunda yazılır. RCEP'in Annex 3A'sı HS 2022 versiyonuyla yayımlanmıştır; bu yüzden kodunuzu HS 2022 karşılığıyla arayın. AB ile yapılan anlaşmalar için Avrupa Komisyonu'nun Access2Markets portalı, bir ürünün kuralları karşılayıp karşılamadığını kontrol etmek üzere firmaları My Trade Assistant içindeki ROSA aracına yönlendirir. Kuralı şu sırayla inceleyin:

• Nihai ürünün 6 haneli HS kodunu ekin HS versiyonunda, tercihen ithalatçının gümrük müşaviriyle veya bağlayıcı tarife bilgisiyle teyit edin.
• Bu alt pozisyonun veya pozisyonun satırını bulun; bir pozisyon için yazılmış kural, altındaki tüm alt pozisyonları kapsar.
• Kuralı çözün: WO (tamamen elde edilmiş), CC, CTH veya CTSH (tarife değişimi), yüzdeyle birlikte RVC (RVC40: en az %40) ya da bir işlemi adlandıran ifadeler.
• "Veya" ifadesini bir seçim olarak okuyun: "CTH veya RVC40" kuralında testlerden biri yeterlidir. "Ve" ya da "şu koşulla ki" ifadelerini hepsinin karşılanması gereken koşullar olarak okuyun ve kurala bağlı istisnaları not edin.
• Kuralın üzerine bölümün genel maddelerini uygulayın: asgari işlemler, de minimis, kümülasyon, ambalaj malzemeleri ve doğrudan taşıma.
• Malzeme listesindeki menşeli olmayan her malzemeyi kurala göre kontrol edin ve beyan edeceğiniz kriteri kaydedin (Form RCEP'te: WO, PE, CTC, RVC, CR, kümülasyon için ACU veya de minimis için DMI).

Menşe ispatı ve kayıt tutma

Kuralı karşılamak yetmez: ithalatçı tercihi anlaşmanın istediği ispatla talep etmelidir; ispat eksik, hatalı veya kayıtlarla desteklenmiyorsa gümrük talebi reddedebilir. Anlaşmalar şu biçimlerden birini veya birkaçını kullanır:

Kayıtlar, gümrük bir talebi ithalattan sonra doğruladığında menşei ileride kanıtlar. Malzeme listesini, tedarikçi faturalarını ve beyanlarını, üretim kayıtlarını, maliyet hesaplarını ve taşıma belgelerini saklayın. RCEP, ihracatçı ve üreticilerin bunları menşe ispatının düzenlendiği tarihten itibaren en az üç yıl, ithalatçıların ise ithalattan itibaren en az üç yıl saklamasını şart koşar; ulusal mevzuat daha uzun süre isteyebilir. RCEP Madde 3.26'ya göre gümrük, menşe konusunda şüphe yaratmayan küçük hataları dikkate almaz; yanlış bir HS kodu veya kriter için buna güvenmeyin.

• Düzenleyici kuruluştan sertifika: İngilizce düzenlenen, benzersiz numaralı, imzalı ve mühürlü, bir yıl geçerli ve sevkiyattan sonra bir yıla kadar geriye dönük düzenlenebilen Form RCEP; ya da birçok AB anlaşmasındaki, Birleşik Krallık'ta ticaret odaları veya Institute of Chartered Shipbrokers tarafından sağlanan EUR.1 veya EUR-MED dolaşım belgesi.
• İhracatçının kendi beyanı: AB'nin Kayıtlı İhracatçı (REX) sistemine kayıtlı bir ihracatçının veya 6.000 EUR'ya (fabrika çıkış fiyatı) kadar sevkiyatlar için herhangi bir ihracatçının menşe beyanı (statement on origin); anlaşmaya bağlı olarak 5.400 GBP'nin üzerinde Birleşik Krallık ihracatçılarının onaylanmış ihracatçı statüsüne ihtiyaç duyabileceği fatura üzerindeki menşe beyanı; ya da yetkili bir ihracatçının RCEP menşe beyanı.
• Serbest biçimli sertifikasyon: USMCA kapsamında ithalatçı, ihracatçı veya üretici, faturada ya da başka herhangi bir belgede dokuz asgari veri öğesi içeren bir sertifikasyon düzenler. CBP artık eski Form 434'ü kabul etmez ve menşeli malların değeri 2.500 USD veya altında olan ticari ABD ithalatı için sertifikasyon gerekmez.
• İthalatçının bilgisi: AB-Japonya, AB-Yeni Zelanda ve AB-Birleşik Krallık anlaşmaları kapsamında ithalatçı, elindeki bilgilere dayanarak talepte bulunabilir; Japonya da RCEP kapsamında ithalatçının menşe beyanını kabul eder.
• Düşük değer muafiyeti: gümrük kıymeti 200 USD'yi veya ithalatçı tarafın belirlediği daha yüksek bir tutarı aşmıyorsa RCEP menşe ispatı istemez; ithalat, kuralları dolanmak için bölünmüş bir dizinin parçası olmadıkça.