FOB ve CIF Farkı (FCA ile): Hangi Incoterms Kuralı Teklif Edilmeli

Navlunu ve sigortayı kim öder, risk nerede geçer

Incoterms 2020 kuralları teslim, risk, masraflar ve gümrük işlemleri görevlerini satıcı ile alıcı arasında paylaştırır. FOB, CIF ve FCA'da ihracat gümrük işlemlerini satıcı, ithalat gümrük işlemlerini alıcı yapar ve gümrük vergilerini ve diğer vergileri alıcı öder; dolayısıyla alıcı normalde kayıtlı ithalatçıdır (importer of record). Üç kural; ana taşımayı kimin ayarlayıp ödediği, kimin sigortalattığı ve riskin nerede geçtiği bakımından ayrılır:

• FOB (Free On Board), yalnızca deniz ve iç su yolu: satıcı malı belirlenen yükleme limanına getirir ve alıcının belirlediği gemiye yükler; aksi kararlaştırılmadıkça çıkış terminali elleçleme masrafları da buna dahildir. Risk, mal gemiye yüklendiğinde geçer. Deniz navlununu, sigortayı, boşaltmayı ve ithalat masraflarını alıcı öder.
• CIF (Cost, Insurance and Freight), yalnızca deniz ve iç su yolu: satıcı ayrıca belirlenen varış limanına kadar deniz navlununu öder ve alıcı adına asgari yük sigortası yaptırır. Risk yine yükleme limanında gemiye yüklendiğinde geçer; dolayısıyla mal denizde kaybolursa alıcı, satıcının yaptırdığı sigortadan tazminat talep eder. Navlunun kapsamadığı varış limanı masraflarını, boşaltmayı ve ithalat masraflarını alıcı öder.
• FCA (Free Carrier), her taşıma türü: satıcı malı, belirlenen yerde alıcının belirlediği taşıyıcıya veya kişiye teslim eder. Satıcının iş yerinde teslim, mal alıcının aracına yüklendiğinde; başka bir yerde, örneğin bir terminalde, mal satıcının aracında boşaltmaya hazır hâlde alıcının taşıyıcısının emrine hazır edildiğinde gerçekleşir. Ana taşımayı ve sigortayı alıcı ayarlar ve öder.
• İlgili kurallar: CFR, satıcının sigorta yükümlülüğü olmayan CIF'tir; CPT ve CIP ise CFR ile CIF'in her taşıma türünde karşılıklarıdır ve risk, mal sevkiyat ülkesinde ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde geçer.

Gemiler için FOB ve CIF, konteyner ve hava için FCA: hangisi teklif edilmeli

FAS, FOB, CFR ve CIF, teslim gemiye bağlı olduğu için yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığına yönelik dört Incoterms 2020 kuralıdır. Konteyner genellikle yüklenmeden önce bir terminalde veya depoda taşıyıcıya teslim edilir; bu yüzden FOB veya CIF'te konteyner satıcının kontrol edemediği bir sahada beklerken risk hâlâ satıcıdadır. ICC'nin kurallara giriş bölümü, yüklemeden önce taşıyıcıya teslim edilen konteynerli mal satan satıcılara FOB yerine FCA ile satmalarını önerir; CFR ve CIF'in her taşıma türünde karşılıkları CPT ve CIP'tir. Deniz kuralları hava, kara veya demiryoluna, ayrıca iç bölgedeki bir yere de uygun değildir: "FOB airport" veya "FOB factory" geçerli bir Incoterms kuralı değildir ve Export Development Canada, iç bölgedeki bir teslim noktası için FOB kullanmayı en yaygın hata olarak nitelendirir.

Dolayısıyla navlunu alıcı kontrol ediyorsa, doğrudan gemiye yüklenen dökme veya parça yük için FOB teklif edin; daha iyi navlun fiyatı alıyorsanız veya akreditif bir sigorta belgesi istiyorsa CFR veya CIF teklif edin. Konteyner, hava, kara veya demiryolu için navlunu alıcı kontrol ediyorsa FCA, siz ödüyorsanız CPT veya CIP teklif edin. FOB uygulamada konteynerde hâlâ yaygın olarak kullanılır; alıcı ısrar ediyorsa, terminalde teslim ile gemiye yükleme arasındaki riskin sizde olduğunu bilin.

Satıcılar çoğu zaman FOB'u korur, çünkü akreditif yükleme kayıtlı (on board) bir konşimento ister ve FCA satıcısı bunu normalde almaz. Incoterms 2020, FCA A6/B6'ya bir seçenek ekledi: taraflar anlaşırsa alıcı, yüklemeden sonra taşıyıcısına satıcıya yükleme kaydı taşıyan bir taşıma belgesi düzenlemesi talimatını vermek zorundadır. Taşıyıcı satış sözleşmesinin tarafı değildir; bu yüzden sevkiyattan önce alıcının taşıma acentesinden belgeyi düzenleyeceğini teyit edin.

CIF ve CIP'te sigorta

Satıcıyı sigorta yaptırmakla yükümlü kılan yalnızca CIF ve CIP'tir. CIF en az Institute Cargo Clauses (C), yani yangın, batma veya çarpışma gibi büyük kazalara karşı sınırlı bir teminat ister; hırsızlığı veya kaba elleçlemeyi kapsamaz. CIP ise 2020'den beri Clauses (A), yani tüm riskler teminatı ister. Teminat, sözleşme para biriminde en az sözleşme bedeli artı %10 (%110) olmalıdır ve taraflar farklı bir düzey kararlaştırabilir. FOB ve FCA'da alıcı riski tesliminden itibaren taşıdığı için sigorta alıcının masrafıdır.

Alıcı deniz sevkiyatında tüm riskler teminatı istiyorsa sözleşmede Clauses (A) üzerinde anlaşın veya CIP kullanın. Bazı ülkeler ithalatta yabancı nakliyat sigortasına izin vermez: ICC'nin ulusal düzenleyici engellere ilişkin 2025 raporu örneğin Brezilya ve Nijerya'yı sayar; bu nedenle oraya CIF veya CIP teklif etmeden önce kontrol edin.

Akreditifte sigorta belgesi, bir sigortacı, underwriter veya bunların adı belirtilmiş acentesi tarafından düzenlenmiş ve imzalanmış olmalıdır; komisyoncunun teminat notu (cover note) kabul edilmez. Belge akreditifin para biriminde olmalı, akreditif aksini belirtmedikçe CIF veya CIP değerinin en az %110'unu kapsamalı ve en geç sevkiyat tarihinde tarihli olmalı veya teminatın o tarihte başladığını belirtmelidir (UCP 600 Art. 28).

Gümrük kıymeti: ABD'de FOB esaslı, AB'de CIF esaslı

WTO Gümrük Kıymeti Anlaşması uyarınca gümrük kıymeti normalde işlem değeridir ve ithalat yerine kadar taşıma, yükleme ve sigortanın bunun parçası olup olmadığına her ülke kendisi karar verir. AB ve Birleşik Krallık, taşıma ve sigortayı malın kendi topraklarına girdiği yere kadar dahil eder, yani CIF türü bir kıymet kullanır (Union Customs Code, Art. 71); Japonya, Çin ve Hindistan da öyle yapar. ABD uluslararası navlun ve sigortayı hariç tutar (19 U.S.C. 1401a), yani FOB türü bir kıymet kullanır; Kanada ve Avustralya da FOB türü kıymet kullanır.

Teklif ettiğiniz kural bu masraflardan hangilerinin fiyatınızda olduğunu, varış ülkesi ise hangilerinin sayıldığını belirler. ABD'ye CIF satışta, fiyatınızdaki navlun ve sigorta gümrük kıymetinden çıkarılmalıdır; AB'ye FOB veya FCA satışta ise alıcı bunları fiyatınızın dışında ödemiş olsa bile AB sınırına kadar olan masraflar kıymete dahil edilir. Gümrük bunları ancak faturada navlun, sigorta, ambalaj ve diğer masraflar ayrı tutarlar olarak gösteriliyorsa ekleyebilir veya düşebilir; bu yüzden CIF faturasında bile ayrı gösterin. ABD kuralları (19 CFR 141.86) her masrafın adı ve tutarıyla kalem kalem yazılmasını ister (Triplicate'in ticari fatura gereklilikleri notuna bakın).

Konşimento ve akreditif: belgeleri uyumlu tutun

Bankalar belgeleri akreditifle ve birbiriyle karşılaştırır ve veriler çelişmemelidir (UCP 600 Art. 14(d)). Akreditif bir ticaret terimi belirtiyorsa bankalar faturanın bunu göstermesini, akreditif bir kaynak (örneğin "Incoterms 2020") veriyorsa aynı kaynakla göstermesini bekler. Konşimentonun navlun ifadesi de uymalıdır: CIF veya CFR satışı normalde "freight prepaid" (navlun ödenmiş) işaretli bir konşimento, FOB veya FCA satışı ise "freight collect" (navlun varışta ödenecek) işaretli bir konşimento anlamına gelir. "Freight collect" konşimentolu bir CIF faturası, belgelerin reddedilmesine yol açar.

Akreditif kapsamındaki bir deniz konşimentosu, son yükleme tarihinde veya daha önce tarihli olmalı ve basılı ifadesi zaten gemiye yüklendiğini belirtmiyorsa tarihli bir yükleme kaydı (on board) taşımalıdır (Art. 20). Akreditif geldiğinde ticaret terimi, yer ve versiyonun sözleşmenizle uyuştuğunu kontrol edin; FCA'da yükleme kayıtlı konşimentoyu yalnızca A6/B6 seçeneğini kararlaştırdıysanız isteyin (Triplicate'in akreditif ve L/C uyuşmazlıkları notlarına bakın).

Incoterms fiyatı, ödeme şartlarını veya mülkiyetin devrini düzenlemez; bu yüzden "FOB Busan" ne zaman ödeme alacağınız ne de alıcının malın ne zaman sahibi olacağı konusunda bir şey söylemez. Ödeme şartını, varsa mülkiyeti saklı tutma kaydını ve uygulanacak hukuku satış sözleşmesine yazın ve konşimento türünü ödeme şartıyla birlikte seçin (Triplicate'in konşimento notuna bakın).

Her kural nasıl fiyatlandırılır ve teklife nasıl yazılır

Fiyatı EXW fiyatınızdan, yani malın iş yerinizde olduğu maliyetiniz artı marjınızdan başlayarak oluşturun. İş yerinizde FCA, yüklemeyi ve ihracat gümrük işlemlerini ekler; terminalde FCA ayrıca terminale taşımayı da ekler; FOB limana taşımayı ve gemiye yüklemeye kadar çıkış masraflarını ekler; CFR varış limanına ana deniz navlununu ekler; CIF ise fiyatın en az %110'u üzerinden sigorta primini ekler. CPT, FCA fiyatına ana navlunu ekler; CIP ise ayrıca Clauses (A) üzerinden sigortayı da ekler. Taşıma acentenizden güncel bir navlun fiyatı alın ve çıkış ile varış terminal elleçleme ücretlerini (THC) kimin ödeyeceğini yazılı olarak kararlaştırın: A9/B9 maddeleri uyarınca satıcı varış yerindeki boşaltma masraflarını yalnızca taşıma sözleşmesi uyarınca kendi hesabına olması hâlinde öder. Triplicate'in ihracat fiyat hesaplama aracı, tek bir maliyet kümesinden her kuralın fiyatını gösterir.

Kuralı, kesin bir belirlenen yeri ve versiyonu yazın; örneğin "FOB Busan Incoterms 2020", "CIF Shanghai Incoterms 2020" veya "FCA [warehouse address] Incoterms 2020". FOB'da yükleme limanını, CIF'te varış limanını yazın ve risk sevkiyat ülkesinde geçtiği için sözleşmede yükleme limanını da kararlaştırın; FCA'da kesin adresi, terminali veya depoyu yazın, çünkü yüklemeyi ve boşaltmayı kimin yapacağı buna bağlıdır. Incoterms 2020, 1 Ocak 2020'den beri uygulanmaktadır ve hâlâ güncel versiyondur; ancak sözleşmede adı geçiyorsa eski versiyonlar kullanılabilir, bu yüzden versiyonsuz bir "CIF" farklı kurallara göre okunabilir.

ABD'de "FOB shipping point" ve "FOB destination" Incoterms'ten değil, Uniform Commercial Code'dan (UCC § 2-319) gelir ve herhangi bir yeri ve herhangi bir taşıyıcıyı belirtebilir. İhracat sözleşmelerinde bunun yerine tam Incoterms biçimini, örneğin "FOB Long Beach Incoterms 2020" yazın (Triplicate'in yaygın Incoterms hataları notuna bakın).