Menşe Ülke İşaretlemesi: ABD, AB ve Asya İçin "Made in" Kuralları

Menşe işaretlemesi, menşe şahadetnameleri ve hangi menşe kuralının geçerli olduğu

Menşe işaretlemesi, menşe ülkenin malın veya ambalajının üzerine basılarak, kalıplanarak, dikilerek ya da etiketlenerek belirtilmesidir; örneğin "Made in Vietnam". Alıcılara ve gümrüğe malların nerede üretildiğini gösterir. Menşe şahadetnamesi ise sevkiyatla birlikte giden ayrı bir belgedir. Gümrük ikisinden birini isteyebilir ve biri diğerinin yerini asla tutmaz.

Çoğu ülke işaretlenecek menşei, en çok kayrılan ülke (MFN) vergisi, anti-damping vergileri ve ticaret istatistikleri için de kullanılan tercihsiz menşe kurallarıyla belirler; WTO, etiketleme ve işaretlemeyi bu kuralların kullanım alanları arasında sayar. Serbest ticaret anlaşmalarındaki tercihli kurallar ise yalnızca malın daha düşük vergi alıp almayacağını belirler ve menşe şahadetnamesi ya da menşe beyanıyla talep edilir. İkisi aynı ürün için farklı sonuç verebilir; bu nedenle işaretlemede esas alınacak menşei, FTA menşeinden ayrı olarak kontrol edin.

Birden fazla ülke söz konusu olduğunda menşe genellikle malların en son esaslı biçimde dönüştürüldüğü ülkedir. ABD, işlemenin farklı bir ad, nitelik veya kullanıma sahip yeni bir ürün ortaya çıkarıp çıkarmadığına bakar (19 CFR 134.35); AB, son esaslı ve ekonomik açıdan haklı işlemenin nerede yapıldığına bakar (Union Customs Code, Madde 60(2)); Japonya ise esaslı bir değişikliğin nerede gerçekleştiğine bakar. Etiketleme, paketleme veya yeniden paketleme ve basit montaj normalde menşei değiştirmez.

Amerika Birleşik Devletleri: her ürünü ve kabını işaretleyin

19 U.S.C. 1304 ve 19 CFR Part 134, yabancı menşeli her ürünün veya kabının, menşe ülkenin İngilizce adıyla "ürünün niteliğinin... elverdiği ölçüde okunaklı, silinmez ve kalıcı biçimde, görünür bir yerde" işaretlenmesini şart koşar. İşaret nihai alıcı içindir: genellikle ürünü ithal edildiği hâliyle ABD'de teslim alan son kişi. İthal edilen bir parçayı esaslı biçimde dönüştüren bir ABD üreticisi o parçanın nihai alıcısıdır; bu yüzden parçanın kendisinin işaretlenmesi gerekmez, ancak en dış kabı işaretlenmelidir (19 CFR 134.35).

İşaret, biri kasıtlı olarak kaldırmadıkça mallar nihai alıcıya ulaşana kadar üzerinde kalmalıdır; alıcı onu kolayca bulabilmeli ve zorlanmadan okuyabilmelidir (19 CFR 134.41). İngilizce tam ülke adını kullanın; kısaltmalar ve farklı yazımlar yalnızca ülkeyi tereddütsüz gösterdiklerinde kabul edilir; örneğin "Gt. Britain" veya "Brasil" (19 CFR 134.45).

• Diğer yer adları: "USA", "American", bir ABD şehri veya menşe dışında yabancı bir yer adı görünüyor ve yanıltıcı olabiliyorsa, menşei bunun yakınına, en az eşdeğer büyüklükte ve önünde "Made in", "Product of" veya benzeri sözcüklerle ekleyin (19 CFR 134.46). Bir kap üzerinde ABD'li ithalatçının veya dağıtıcının adresi varsa, yakınında "Contents made in France" gibi bir işaret gerekir (19 CFR 134.22(c)).
• İstisnalar: bazı ürünlerin kendi üzerinde işaret gerekmez; örneğin işaretlenemeyen ürünler, ham maddeler veya ithalatçının kendi kullanımı için olan mallar (19 CFR 134.32) ve düğme, halat, tel, biçilmiş kereste ve doğal ürünler gibi kalemleri içeren J listesi (19 CFR 134.33). Bunların nihai alıcıya normalde ulaştığı en dış kap yine de işaretlenmelidir.
• Montaj: menşei son montajın yapıldığı ülke olan bir ürün "Assembled in [country]" olarak işaretlenebilir; isteğe bağlı olarak "from components of [countries]" eklenebilir (19 CFR 134.43).
• İşaretsiz mallar: CBP, ithalatçıya CBP Form 4647 ile malları işaretlemesini veya serbest bırakılmış malları CBP gözetiminde işaretleme, ihraç ya da imha için iade etmesini bildirir. Serbest bırakılmış mallar bildirimden itibaren 30 gün içinde işaretlenmez veya geri teslim edilmezse, CBP beyan edilen değerlerine eşit tutarda tazminat (liquidated damages) talep eder (19 CFR 134.54).
• Ek vergi: giriş tasfiye edilmeden önce işaretlenmeyen, ihraç edilmeyen veya imha edilmeyen mallar, feragat edilemeyen ek %10 ad valorem vergi öder (19 U.S.C. 1304(i)).
• Menşei gizlemek için zorunlu bir işareti kaldırmak veya örtmek suçtur; ilk ihlalde 100.000 USD'ye, sonraki ihlallerde 250.000 USD'ye kadar para cezası, bir yıla kadar hapis veya her ikisi ile cezalandırılır (19 U.S.C. 1304).

ABD'ye özel durumlar: Hong Kong, Kanada ve Meksika

Hong Kong'da üretilen mallar, 9 Kasım 2020'den sonra ABD'de tüketime giriş yaptığında "Hong Kong" değil "China" olarak işaretlenmelidir. CBP, değişikliğin vergi açısından menşei etkilemediğini belirtir; dolayısıyla Hong Kong, olağan vergiler ve tarifenin 99. faslındaki ek vergiler için menşe olarak kalır. Bir WTO paneli, Aralık 2022'de bu şartın WTO kurallarıyla bağdaşmadığına karar verdi; ABD Ocak 2023'te temyize gitti, Temyiz Organı çalışmadığı için temyiz süreci tıkanmış durumda ve Hong Kong hükümeti şartın hâlâ yürürlükte olduğunu bildiriyor.

Kanada ve Meksika mallarında işaretlenecek menşe, esaslı dönüşüm testiyle değil, ağırlıklı olarak tarife sınıflandırmasındaki değişikliğe dayanan 19 CFR Part 102 kurallarıyla belirlenir. Bu mallar ülke adıyla İngilizce, Fransızca veya İspanyolca işaretlenebilir, birkaçının işaretlemeden kendi istisnaları vardır ve içindekiler için olağan kap olan bir USMCA kabının ayrıca işaretlenmesi gerekmez.

Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık: çoğu mal için isteğe bağlı, bazı gıdalar için zorunlu

AB'de gıda dışı mallar için "Made in" işareti şart koşan genel bir kural yoktur. Örneğin AB tekstil etiketlemesi yalnızca elyaf bileşimini kapsar (Regulation (EU) No 1007/2011) ve menşe etiketleme sistemi sonraki bir çalışmaya bırakılmıştır. Menşei işaretlerseniz doğru olmalıdır: Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi, bir ürünün "coğrafi veya ticari menşei" hakkında yanlış veya aldatıcı bilgiyi yanıltıcı eylem sayar (Directive 2005/29/EC, Madde 6(1)(b)).

Gıda farklıdır. Regulation (EU) No 1169/2011 uyarınca, menşeini belirtmemek tüketicileri yanıltabiliyorsa menşe gösterilmelidir; örneğin ambalajdaki ad, resim veya bayraklar başka bir ülkeyi çağrıştırıyorsa. Sığır eti, işlenmemiş domuz, koyun, keçi ve kanatlı eti, su ürünleri, taze meyve ve sebze, bal, zeytinyağı ve yumurta için özel kurallar da bunu şart koşar. Gıda menşei, AB gümrük menşe kurallarını izler. 14 Haziran 2026'dan itibaren bal karışımlarında, hasat edilen her ülke, azalan sırayla ve yüzdesiyle birlikte, ana görüş alanında belirtilmelidir (Directive (EU) 2024/1438).

Birleşik Krallık da aynı düzeni izler. Gıda dışı mallar için genel bir işaretleme kuralı yoktur; 6 Nisan 2025'ten bu yana bir ürünün menşei hakkındaki yanıltıcı beyanlar Digital Markets, Competition and Consumers Act 2024'ün haksız ticari uygulamalar kurallarına girer; gıda mevzuatı ise et, balık ve deniz ürünleri için ve yokluğu yanıltıcı olabileceği her durumda menşei zorunlu tutar.

Çin, Güney Kore, Japonya, Hindistan ve Suudi Arabistan

ABD ve AB dışında kurallar ürüne göre değişir; bu nedenle her kalem için güncel kuralı ithalatçınızla teyit edin. Ana noktalar:

• Çin: mallar veya ambalajları bir menşe işareti taşıyorsa, bu işaret İthalat ve İhracat Mallarının Menşei Yönetmeliği (Regulations on the Origin of Import and Export Goods, Madde 16) uyarınca belirlenen menşeyle uyuşmalıdır; uyuşmuyorsa gümrük düzeltme emri verir (Madde 24). Ambalajlı ithal gıdada, menşe ülke veya bölgeyi gösteren bir Çince etiket gerekir (GB 7718); 16 Mart 2027'den itibaren uygulanacak GB 7718-2025 bu şartı korur.
• Güney Kore: Foreign Trade Act (Madde 33) kapsamında belirlenen malların ticari sevkiyatlarında menşe işaretlemesi zorunludur ve Korea Customs Service şartları HS koduna göre listeler. Gümrüklü sahada (bonded area) Korece etiketler eklenebilir, ancak menşe işareti gümrükleme sırasında görünmelidir. İşaret Korece, Çin karakterleriyle veya İngilizce olabilir; kolay bulunup okunabilmeli ve baskı, damgalama, döküm, aşındırma, dikme veya benzeri yöntemlerle uygulanmalıdır. Kabul edilen ifadeler arasında "원산지: [country]" (Korece "menşe"), "Made in [country]" ve "Product of [country]" bulunur; "COO: [country]" gibi kısaltılmış ifadeler kabul edilmez. Yanlış veya yanıltıcı işaretleme beş yıla kadar hapis veya 100 milyon KRW'ye kadar para cezası getirebilir.
• Japonya: menşe işaretlemesi ithalatta genel olarak zorunlu değildir, ancak mallar veya ambalajları üzerinde yanlış ya da yanıltıcı bir menşe göstergesi taşıyan mallar ithal edilemez (Customs Act, Madde 71). Başka bir menşei çağrıştıran yabancı bir ülke adı, bayrak veya yer adı da bu kapsama girebilir. Gümrük, ithalatçıya bunu yalnızca gümrükleme için değil, kalıcı olarak kaldırmasını veya düzeltmesini ya da malları yeniden ihraç etmesini bildirir. İşlenmiş ithal gıdada, Food Labelling Standards uyarınca menşe ülke gösterilmelidir.
• Hindistan: ithal bir ürünün her perakende ambalajında, ithalatçının adı ve adresiyle birlikte menşe, imalat veya montaj ülkesi belirtilmelidir (Legal Metrology (Packaged Commodities) Rules, 2011, Rule 6, 1 Ocak 2018'den itibaren değişik hâliyle).
• Suudi Arabistan: İsviçre ihracat ajansı S-GE (Mart 2026), ithal ürünlerin kazıma, dikme, baskı veya presleme yoluyla uygulanmış, çıkarılamayan bir menşe ülke işareti taşıması gerektiğini belirtiyor. Suudi gümrük prosedür kuralları, üzerinde menşe göstergesi kolayca taşınamayan mallar için menşe şahadetnamesi ister; SASO teknik düzenlemeleri de etiket içeriğini belirler; örneğin ayakkabı düzenlemesi menşe ülkenin Arapça veya Arapça ve İngilizce yazılmasını şart koşar.

İşaretin ifadesi ve yeri: ürün, perakende ambalajı ve koli

"Made in [İngilizce tam ülke adı]" veya "Product of [country]" çoğu varış noktası için işe yarar: ABD kuralını karşılar, Kore'nin kabul ettiği ifadelerle örtüşür ve her yerde alıcılar için nettir. ISO kodlarından, tek başına bayraklardan ve bölge adlarından kaçının: ABD bir ülke adı ister, bu yüzden "EU" veya "Made in Europe" yeterli değildir. Varış ülkesi veya ithalatçı isterse yerel dil versiyonlarını ekleyin.

Mümkün olduğunda ürünün kendisini kalıplama, baskı, damgalama, dokuma veya dikili etiketle işaretleyin; CBP'nin işaretleme kılavuzu yapışkanlı etiketlerin çıkabileceği konusunda uyarır. Perakende ambalajı ürünü gizliyorsa onu da, işaretlemeden muaf ürünlerde ise en dış kabı işaretleyin. ABD'de, içindeki mallar işaretliyse ve kap muayene için kolayca açılabiliyorsa kabın işaretlenmesi gerekmez; ancak birçok alıcı koli işaretlerinde (shipping marks) de "Made in [country]" ister; Triplicate'in koli işaretleri ve koli etiketi araçları bunu basabilir.

Menşei her yerde aynı tutun: malın üzerinde, ticari faturada ve çeki listesinde, tüm menşe şahadetnamelerinde ve gümrük beyannamesinde. İşaretleme menşei ile vergi menşeinin farklı olduğu durumlarda, örneğin ABD'ye gönderilen Hong Kong mallarında, her birini doğru gösterin ve ithalatçının gümrük müşavirine önceden bildirin.