Akreditif (L/C) Nedir? Nasıl İşler: İhracatçılar İçin Adım Adım Rehber

Akreditifin tarafları

Akreditif (L/C) veya belgeli akreditif (documentary credit), alıcının bankasının, akreditife uygun belgeleri ibraz etmeniz hâlinde size ödeme yapma taahhüdüdür. Akreditifler normalde ICC'nin UCP 600'üne tabi olarak açılır; buna göre akreditif, belirtilmese bile cayılamazdır. Akreditif satış sözleşmesinden ayrıdır ve bankalar malı değil, yalnızca ibraz edilen belgeleri inceler; bu yüzden tek bir uyuşmayan tarih, rakam veya ifade, mal tam olarak anlaşıldığı gibi sevk edilmiş olsa bile bankanın ödemeyi reddetmesine yol açabilir.

• Amir (applicant): akreditifi, genellikle proforma faturanıza dayanarak, bankasına açtıran alıcı.
• Akreditifi açan banka (issuing bank): akreditifi açan ve uygun belgeler karşılığında ödeme yapmayı taahhüt eden, alıcının bankası.
• İhbar eden banka (advising bank): akreditifi size ileten, genellikle sizin ülkenizdeki banka. Akreditifi teyit etmediği sürece kendi adına bir taahhüt eklemez.
• Teyit eden banka (confirming bank): akreditifi açan bankanın talebi üzerine veya onun yetkilendirmesiyle, uyumlu bir ibrazı ödeme veya iştira etme yönünde kendi taahhüdünü ekleyen, genellikle sizin ülkenizdeki ikinci bir banka (UCP 600 Art. 2 ve 8).
• Tayin edilmiş banka (nominated bank): akreditifin kullanılabildiği, belgeleri ibraz ettiğiniz banka. İştira (negotiation) yoluyla kullanılabilen bir akreditifte, kendisine tazmin edilmeden önce poliçenizi veya belgelerinizi satın alarak parayı avans olarak verebilir.
• Lehtar (beneficiary): malı sevk eden ve ödeme almak için belgeleri ibraz eden satıcı, yani siz.

Satış sözleşmesi ve proforma faturadan açılan akreditife

Akreditifi, alıcı başvurmadan önce satış sözleşmesinde kararlaştırın. Incoterms 2020 ödemenin zamanını, yerini, yöntemini veya para birimini düzenlemez; bu yüzden ödeme şeklini sözleşmede ve proforma faturada ayrı bir satır olarak yazın: görüldüğünde ödemeli mi vadeli mi, teyitli mi değil mi, "UCP 600'e tabi", taşıma belgesi ve banka masraflarını kimin ödeyeceği. Yalın bir "L/C" bunların hiçbirini söylemez. ABD Uluslararası Ticaret İdaresi (ITA), alıcının bankasının kredi itibarından memnunsanız, akreditifi yüksek riskli durumlar ile yeni veya henüz oturmamış ilişkiler için önerir; dezavantajları maliyet ve evrak yüküdür.

Alıcı, akreditif başvurusu için proforma faturanızı bankasına verir ve birçok akreditif malı "as per proforma invoice No. ... dated ..." (proforma fatura No. ... tarih ... uyarınca) şeklinde tanımlar. Proformada Incoterm'i belirtilen yer ve "Incoterms 2020" ile birlikte, para birimini ve ödeme şeklini gösterin; başvurmadan önce alıcıya bankasının proformada neye ihtiyaç duyduğunu sorun. Akreditifi açan banka daha sonra akreditifi size ihbar eden banka aracılığıyla, bir banka teyidini ekliyorsa teyit eden banka aracılığıyla da gönderir. Net ifadeler şöyle görünür:

• "Irrevocable documentary credit available at sight, confirmed by a bank acceptable to the seller, subject to UCP 600." (Satıcı için kabul edilebilir bir banka tarafından teyit edilmiş, görüldüğünde ödemeli, cayılamaz akreditif; UCP 600'e tabi.)
• "Irrevocable documentary credit available by deferred payment at 90 days after B/L date, subject to UCP 600." (B/L tarihinden 90 gün sonra ertelenmiş ödemeyle kullanılabilen cayılamaz akreditif; UCP 600'e tabi.)

Akreditifi geldiğinde kontrol edin ve zamanında sevk edin

Akreditifi elinize ulaşır ulaşmaz tamamını okuyun ve nihai proforma ile sözleşmeyle karşılaştırın. Uygulanamaz olan her şeyi, örneğin yetişemeyeceğiniz bir sevkiyat tarihini, temin edemeyeceğiniz bir belgeyi veya kullanamayacağınız bir düzenleyiciyi yazılı olarak sorgulayın ve belgeler reddedildikten sonra değil, sevkiyattan önce alıcının akreditifi açan banka aracılığıyla bir tadilat (amendment) yaptırmasını sağlayın.

Taşıma belgesi, son sevkiyat tarihinde veya öncesinde tarihli olmalıdır; deniz konşimentosunda ise basılı ifade malın zaten gemiye yüklendiğini belirtmiyorsa tarihli bir "on board" (yükleme) kaydı bulunmalıdır (UCP 600 Art. 20). Gecikme kaçınılmazsa, o tarih geçmeden akreditifi tadil ettirin. Ardından belgeleri, akreditif başka bir süre belirlemedikçe sevkiyattan sonra 21 takvim günü içinde ve her durumda geçerlilik süresi dolmadan önce ibraz edin (Art. 14(c)); bu sürelerden birinin kaçırılması başlı başına bir uyuşmazlıktır. Özellikle şunları kontrol edin:

• Tarihler: geçerlilik süresi, son sevkiyat tarihi ve ibraz süresi; aralarında her belgeyi toplamaya yetecek kadar zaman bırakın.
• Tutar ve toleranslar: "about" veya "approximately" (yaklaşık) ifadesi %10 fazla veya eksiğe izin verir; aksi halde, akreditif bunu ambalaj birimi veya tek tek ürün olarak belirtmedikçe miktar %5 değişebilir ve çekilen toplam tutar akreditif tutarını aşamaz (Art. 30).
• Kısmi sevkiyatlar: akreditif yasaklamadıkça izin verilir (Art. 31).
• Ticaret şekli: sözleşmenizdekiyle aynı Incoterm, yer ve sürüm. FCA satıyorsanız ve akreditif gemiye yüklendi (on board) konşimentosu istiyorsa, FCA A6/B6 seçeneği konusunda alıcıyla anlaşın ve bunu alıcının forwarder'ıyla teyit edin.
• Taşıma belgesi: orijinal sayısı, alıcı (consignee) alanının nasıl yazılacağı, navlunun ödenmiş (prepaid) mi varışta ödenecek (collect) mi olduğu, yükleme ve boşaltma limanları.
• Diğer belgeler: CIF veya CIP'te sigorta yüzdesi, menşe şahadetnamesini ve varsa muayene sertifikasını kimin düzenlemesi gerektiği ve çeki listesinde istenen her türlü beyan.

Akreditife uyan belgeleri hazırlamak

Her belgeyi, akreditifin ifadesini izleyen tek bir veri setinden oluşturun. Ticari fatura, mal tanımının akreditifle örtüşmesi gereken tek belgedir; diğerleri malı, akreditifle çelişmeyen genel ifadelerle tanımlayabilir (Art. 14(e)). Koli sayıları, ağırlıklar ve hacim fatura, çeki listesi ve konşimento arasında tutarlı olmalı; navlun ifadesi de ticaret şekline uymalıdır: CIF veya CFR'de "freight prepaid" (navlun ödenmiş), FOB veya FCA'da "freight collect" (navlun varışta ödenecek).

• Ticari fatura: lehtar tarafından düzenlenmiş, amir adına kesilmiş ve akreditifin para biriminde olmalı (Art. 18); tutarı olası tolerans sonrasında akreditifi aşmamalıdır. Akreditif istemedikçe imzalanması gerekmez. Başlığına "Proforma fatura" yazmayın: ISBP, akreditif kapsamındaki bir faturanın pro-forma veya geçici olarak nitelendirilmemesi gerektiğini belirtir. Akreditifin ticaret şeklini ve varsa proforma referansını tekrarlayın.
• Konşimento: taşıyıcının adı; taşıyıcı, kaptan veya adı belirtilen bir acente tarafından imza; tarihli bir "on board" kaydı; akreditifteki limanlar; kusurlu ambalajı veya durumu belirten bir şerhin bulunmaması ve birden fazla düzenlendiyse orijinallerin tam takımı (Art. 20). Orijinalleri telex release için yalnızca akreditif bunu gösteren bir kopya istiyorsa taşıyıcıya teslim edin (surrender); akreditiflerin bunu nasıl ifade etmesi gerektiği ICC TA Briefing No. 17'de (Ocak 2026) açıklanmıştır.
• Sigorta belgesi, CIF veya CIP'te: bir sigortacı, poliçe yazan taraf (underwriter) veya bunların acentesi tarafından düzenlenip imzalanmış olmalı (brokerin cover note'u kabul edilmez), akreditifin para biriminde olmalı, akreditif aksini belirtmedikçe CIF veya CIP değerinin en az %110'unu karşılamalı ve en geç sevkiyat tarihinde tarihli olmalı ya da teminatın en geç o tarihte başladığını belirtmelidir (Art. 28).
• Menşe şahadetnamesi: ISBP 821 uyarınca imzalanmış olmalı, görünüşte fatura edilen mallarla ilgili olmalı ve menşelerini onaylamalıdır. Akreditif ticaret odası gibi bir düzenleyici belirtiyorsa yalnızca o düzenleyici verebilir; belirtmiyorsa lehtar dahil herhangi bir kuruluş verebilir.
• Çeki listesi, akreditif istiyorsa: akreditif kimin düzenleyeceğini veya neyi içermesi gerektiğini belirtmiyorsa, işlevini yerine getirdiği görünüyorsa ve verileri çelişmiyorsa ibraz edildiği haliyle kabul edilir; gösterilen gönderici lehtar olmak zorunda değildir (Art. 14(f) ve (k)).
• Poliçe (kambiyo senedi, draft) ve akreditifin adını andığı muayene, ağırlık veya lehtar sertifikaları.

İnceleme, uyuşmazlıklar, feragat ve ret

Tam takımı tayin edilmiş bankaya ibraz edin. Zincirdeki her bankanın, belgelerin uygun olup olmadığına karar vermek için ibrazdan sonra en fazla 5 bankacılık günü vardır (Art. 14(b)). Ölçüt, birebir aynı ifade değil, tutarlılıktır: veriler akreditifle, başka bir belgeyle veya standart bankacılık uygulamasıyla çelişmemelidir (Art. 14(d)); ISBP 821 bu konuda ICC'nin referansıdır. Triplicate'in akreditif uyuşmazlıkları notu, bankaların en sık nelerden ötürü ret verdiğini sıralar.

Uyuşmazlık tespit eden bir banka, bu 5 bankacılık günü içinde, belgeleri elinde tuttuğunu, reddettiğini veya iade ettiğini belirten ve hepsini listeleyen tek bir bildirim göndermelidir; bu süreden sonra artık uyuşmazlık ileri süremez (Art. 16). İbraz süresi ve geçerlilik süresi dolmadan zaman varsa belgeleri düzeltip yeniden ibraz edin. Aksi halde akreditif kapsamında ödemeye giden tek yol feragattir: amir, uyuşmazlıklardan feragat edip bankanın ödeme yapmasına izin verebilir, ancak buna mecbur değildir. Satış sözleşmesi her iki durumda da geçerliliğini korur.

Akreditifi açan bankalar çoğu zaman tutardan, yaygın olarak 50 ila 150 USD tutarında bir uyuşmazlık ücreti keser; bu bir UCP kuralı değil, piyasa uygulamasıdır ve yalnızca akreditif bunu belirtiyorsa uygulanabilir. Elektronik ibrazda eUCP (Sürüm 2.1), UCP 600'ü yalnızca akreditif izin verdiğinde tamamlar.

Ödemeyi almak: görüldüğünde, ertelenmiş ödeme, kabul, teyit ve devir

Ödemeyi ne zaman alacağınız, akreditifin nasıl kullanılabildiğine bağlıdır (UCP 600 Art. 2 ve 6). Görüldüğünde ödemeli (at sight) akreditifte banka, uyumlu belgeleri alır almaz öder. Ertelenmiş ödemeyle veya poliçenizin kabulüyle kullanılabilen vadeli (usance) akreditif, vade tarihinde, örneğin B/L tarihinden 90 gün sonra öder. İştira (negotiation) yoluyla kullanılabilen akreditif ise tayin edilmiş bir bankanın poliçenizi veya belgelerinizi satın almasına, yani parayı kendisine tazmin edilmeden önce size avans olarak vermesine veya vermeyi kabul etmesine olanak tanır.

Teyit, ikinci bir bankanın uyumlu bir ibrazı ödeme veya iştira etme taahhüdünü ekler. ITA, yabancı bankanın kredi itibarı konusunda endişeniz olduğunda veya siyasi karışıklık, ekonomik çöküş, devalüasyon ya da döviz kontrolleri ödemeyi riske atabildiğinde bunu önerir. Sizin için kabul edilebilir bir bankanın teyidini ödeme şartının parçası yapın; böylece akreditifi açan banka bunu talep eder. Teyit eklenene kadar da sevkiyat yapmayın.

Devredilebilir (transferable) akreditif, lehtarın, örneğin bir ticaret şirketinin, akreditifi kendi tedarikçisine ikinci lehtar olarak kullandırmasına olanak tanır. UCP 600 Madde 38, devredilen akreditifler için, faturanın amir adına kesilmesi kuralı dahil, istisnalar getirir; bu nedenle devredilen akreditif kapsamında sevkiyat yapan bir tedarikçi, belgelerinde hangi adların ve tutarların yer alması gerektiğini tam olarak kontrol etmelidir.